403 đường link thuốc lá điện tử có dấu hiệu vi phạm trên không gian mạng

Sáng 4/11, Trường Đại học Y tế công cộng đã tổ chức Hội thảo về thực trạng bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Việt Nam sau khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 có hiệu lực.

Tại Hội thảo, TS. Nguyễn Thị Bích Thảo cho biết nghiên cứu thực hiện trong năm 2025 đã khảo sát 2.462 sinh viên, quan sát 126 cửa hàng từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và tiến hành 24 cuộc phỏng vấn sâu với sinh viên. Kết quả cho thấy, 81/126 cửa hàng, tương đương 64,3%, đã đóng cửa tại địa điểm kinh doanh trước đó. Trong khi đó, 44 cửa hàng (34,9%) chuyển sang bán trực tuyến và một cửa hàng (0,8%) vẫn duy trì cả hai hình thức kinh doanh.

Đáng chú ý, một số người bán sử dụng tên gọi ngụy trang như bàn chải điện, máy cạo râu, tinh dầu thơm phòng để giới thiệu sản phẩm trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Giao dịch sau đó có thể được chuyển sang tin nhắn riêng hoặc ứng dụng liên lạc, nhằm tránh kiểm duyệt.

Dữ liệu khảo sát cũng ghi nhận 38,1% sinh viên được hỏi từng tiếp xúc với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá điện tử. Facebook là nền tảng được ghi nhận nhiều nhất, chiếm 65,2% trong nhóm này.

Trong khi đó, số bài đăng quảng cáo, giới thiệu bán hàng công khai đã giảm trên một số nền tảng sau lệnh cấm, gồm YouTube giảm 88,4%, Twitter/X giảm 68,6% và Facebook giảm 54,2%.

Còn theo ThS. Nguyễn Hạnh Nguyên, đại diện HealthBridge Canada tại Việt Nam, qua hai đợt rà soát trong năm 2026, hoạt động giám sát quảng cáo, tiếp thị thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng ghi nhận 403 đường link có dấu hiệu vi phạm trên không gian mạng.

Trong đó, Facebook có 122 đường link, Instagram 114, website 81, TikTok 75 và YouTube 11.

Đáng chú ý, chỉ 31/403 nội dung, tương đương 7,7%, sử dụng trực tiếp từ khóa “thuốc lá điện tử” hoặc “thuốc lá nung nóng”. Phần lớn sử dụng các tên gọi khác như “pod”, “vape”, “juice”, “máy thở”, “nước ép” hoặc biến thể từ khóa nhằm hạn chế khả năng bị nhận diện.

Theo kết quả giám sát, việc thay đổi tên gọi, xóa bài đăng, đổi tên tài khoản, lập tài khoản mới hoặc chuyển giao dịch sang kênh liên lạc riêng đang gây khó khăn cho công tác phát hiện và thu thập bằng chứng.

Tại hội thảo, ThS. Nguyễn Thị Thu, đại diện Tổ chức Chiến dịch vì trẻ em không thuốc lá (CTFK), chia sẻ kinh nghiệm thực thi quy định cấm tại Singapore, Lào, Ấn Độ và Brazil.

Kinh nghiệm từ các quốc gia cho thấy, việc thực thi quy định cấm cần có sự phối hợp liên ngành giữa cơ quan y tế, quản lý thị trường, hải quan, công an và các đơn vị quản lý nền tảng trực tuyến. Trong đó, cần chú trọng phát hiện nguồn cung, gỡ bỏ nội dung vi phạm, truy vết người bán và nâng cao trách nhiệm của các nền tảng.

Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng việc thực thi quy định cấm cần sự phối hợp giữa cơ quan y tế, quản lý thị trường, hải quan, công an và các nền tảng trực tuyến. Trong đó, cần tăng cường giám sát trên nhiều nền tảng, phát hiện nguồn cung, gỡ bỏ nội dung vi phạm và truy vết người bán.