Hà Nội siết lộ trình giảm phát thải nhựa

Trước áp lực ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng, đặc biệt từ rác thải nhựa, thành phố Hà Nội đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mạnh nhằm kiểm soát, giảm thiểu và tiến tới chấm dứt việc sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần theo lộ trình rõ ràng. Với khuôn khổ pháp lý chặt chẽ, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và trách nhiệm cụ thể của từng ngành, từng địa bàn, Hà Nội thể hiện quyết tâm trở thành đô thị đi đầu cả nước về giảm phát thải nhựa, hướng tới phát triển bền vững.

Quy định rõ lộ trình cho từng ngành, lĩnh vực

UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 04/KH-UBND ngày 5-1, triển khai Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND về quy định biện pháp giảm phát thải nhựa trên địa bàn thành phố. Đây là bước cụ thể hóa quan trọng các quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Luật Thủ đô năm 2024 cùng các chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý, giảm thiểu chất thải nhựa.

Theo kế hoạch, mục tiêu tổng quát đến năm 2030 là kiểm soát hiệu quả và giảm triệt để chất thải nhựa phát sinh trên địa bàn; từng bước dừng sản xuất, nhập khẩu và sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy sinh học và sản phẩm chứa vi nhựa theo lộ trình cụ thể. Thành phố hướng tới xây dựng hệ thống quản lý chất thải nhựa đồng bộ, gắn với mô hình kinh tế tuần hoàn, bảo đảm thu gom, phân loại, tái chế và xử lý an toàn, hiệu quả.

Điểm đáng chú ý là các quy định được thiết kế theo lộ trình rõ ràng, mốc thời gian cụ thể, gắn trách nhiệm trực tiếp với từng nhóm đối tượng. Từ ngày 1-1-2026, các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc chính quyền thành phố sẽ không sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và bao bì nhựa khó phân hủy sinh học (trừ sản phẩm được chứng nhận nhãn sinh thái Việt Nam). Cùng thời điểm này, chợ, cửa hàng tiện lợi không còn cung cấp miễn phí túi ni-lông khó phân hủy sinh học; các đơn vị bán hàng trực tuyến có trách nhiệm giảm thiểu bao bì nhựa và thu hồi vật liệu đóng gói.

Đối với lĩnh vực du lịch - dịch vụ, từ đầu năm 2026, khách sạn, khu du lịch, điểm du lịch trên địa bàn thành phố chấm dứt việc lưu hành các sản phẩm nhựa dùng một lần phục vụ sinh hoạt. Đến năm 2028, phạm vi áp dụng tiếp tục được mở rộng khi chợ dân sinh, cửa hàng tiện lợi không còn lưu hành và sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy sinh học; đồng thời không sử dụng các loại bao bì này để tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm trong sinh hoạt.

Đặc biệt, từ năm 2031, thành phố đặt mục tiêu dừng hoàn toàn việc sản xuất, nhập khẩu sản phẩm nhựa dùng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy và sản phẩm chứa vi nhựa, trừ các trường hợp đặc biệt theo quy định. Song song với đó, Hà Nội áp dụng yêu cầu bắt buộc về tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì đối với doanh nghiệp sản xuất, góp phần thúc đẩy thị trường tái chế và giảm áp lực lên môi trường.

Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Văn Quý cho biết, không chỉ dừng ở việc ban hành quy định, kế hoạch của thành phố Hà Nội nhấn mạnh yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp về cơ chế, chính sách, khoa học - công nghệ, truyền thông và kiểm tra, giám sát. Trong đó, phân loại, thu gom, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải nhựa được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên của các cấp chính quyền.

Một điểm nhấn quan trọng của kế hoạch là định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải nhựa. Thành phố khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng công nghệ tiên tiến trong thu gom, tái chế; tái chế chất thải nhựa thành nguyên liệu cho các ngành xây dựng, giao thông; phát triển mô hình tái sử dụng - tái nạp; thúc đẩy sản xuất bao bì, sản phẩm nhựa phân hủy sinh học và các sản phẩm thân thiện môi trường. Các doanh nghiệp đầu tư vào tái chế, xử lý chất thải nhựa và sản xuất sản phẩm thay thế nhựa dùng một lần sẽ được hưởng chính sách ưu đãi theo quy định. Thành phố đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế, thu hút nguồn lực tài chính, công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả giảm phát thải nhựa trên địa bàn.

Yêu cầu bắt buộc và xử lý nghiêm vi phạm

Phát biểu về việc triển khai kế hoạch, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn nhấn mạnh, giảm phát thải nhựa không còn là phong trào hay lời kêu gọi mang tính vận động, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong quản lý. “Thành phố đã xác định rõ lộ trình, mốc thời gian và trách nhiệm cụ thể của từng sở, ngành, địa phương, từng lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Đơn vị nào không chấp hành đúng quy định, không thực hiện đúng cam kết giảm phát thải nhựa sẽ bị kiểm tra, xử lý nghiêm theo quy định pháp luật”, ông Nguyễn Minh Tấn khẳng định.

Theo lãnh đạo Sở, điểm cốt lõi của kế hoạch là chuyển từ kiểm soát cuối nguồn sang quản lý tổng thể vòng đời sản phẩm nhựa, gắn giảm phát thải với phân loại rác tại nguồn, tái chế, tái sử dụng và phát triển kinh tế tuần hoàn. “Giảm phát thải nhựa không chỉ nhằm giảm áp lực cho hệ thống thu gom, xử lý rác thải, mà quan trọng hơn là thay đổi hành vi tiêu dùng, thói quen sinh hoạt của xã hội. Đây là quá trình lâu dài, nhưng thành phố sẽ kiên trì, làm quyết liệt và làm đến cùng”, lãnh đạo Sở nhấn mạnh.

Ngoài ra, thời gian tới thành phố sẽ tăng cường công khai, minh bạch kết quả thực hiện, công bố danh sách các cơ sở tuân thủ và không tuân thủ quy định giảm phát thải nhựa; đồng thời nhân rộng các mô hình khu dân cư, trường học, chợ, trung tâm thương mại “không rác thải nhựa”. “Mục tiêu cuối cùng là đưa Hà Nội trở thành đô thị đi đầu cả nước về quản lý chất thải nhựa, góp phần xây dựng Thủ đô xanh, sạch, văn minh, phát triển bền vững”, lãnh đạo Sở khẳng định.

Song song với các giải pháp kỹ thuật và kinh tế, thành phố Hà Nội đặc biệt coi trọng công tác truyền thông, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi xã hội. Các hoạt động tuyên truyền được tổ chức thường xuyên, sâu rộng, hướng tới mọi nhóm đối tượng, từ cơ quan nhà nước, doanh nghiệp đến từng hộ gia đình, cá nhân. Nội dung giảm phát thải nhựa được lồng ghép vào chương trình giáo dục các cấp, các phong trào thi đua, sinh hoạt cộng đồng và tiêu chí đánh giá “sáng - xanh - sạch - đẹp”.

Bên cạnh vận động, thành phố cũng kiên quyết tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Việc tuân thủ lộ trình giảm phát thải nhựa tại các trung tâm thương mại, siêu thị, chợ, khách sạn, cơ sở dịch vụ, trường học được giám sát chặt chẽ. Các hành vi vứt, thải chất thải nhựa không đúng quy định, gây ô nhiễm môi trường sẽ bị xử lý nghiêm theo pháp luật; kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm được công khai trên các phương tiện thông tin của thành phố.

Với cách làm bài bản, lộ trình rõ ràng và quyết tâm chính trị cao, thành phố đang từng bước chuyển từ “khuyến khích” sang “bắt buộc”, từ vận động sang kỷ cương trong giảm phát thải nhựa. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường trước mắt, mà còn là nền tảng quan trọng để Thủ đô hướng tới mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững trong dài hạn.