Hà Nội: Xây dựng những cơ chế, chính sách đặc thù đột phá cho giai đoạn phát triển mới

Tọa đàm nhằm nhìn nhận một cách toàn diện những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển của Thủ đô cũng như thảo luận về những cơ chế, chính sách đặc thù đột phá cần thiết trong giai đoạn tới.

Cần một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, đủ linh hoạt

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong Nguyễn Ngọc Tiến cho biết, việc tổ chức Tọa đàm với chủ đề “Luật Thủ đô (sửa đổi): Hà Nội trước cơ hội lịch sử” nhằm giúp độc giả nhìn nhận một cách toàn diện những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển của Thủ đô, cũng như thảo luận về những cơ chế, chính sách đặc thù đột phá cần thiết trong giai đoạn tới.

Thành phố Hà Nội - với vị thế là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là trái tim của cả nước - đang đứng trước yêu cầu phát triển cao, nhưng cũng đang phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức, như tình trạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm không khí, ngập úng cục bộ, xử lý rác thải… Những vấn đề này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, đủ đặc thù và phù hợp với tính chất của một đô thị đặc biệt.

Vì thế, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trước mắt, mà còn hướng tới xây dựng một thể chế, cơ chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn; phù hợp với vị trí, vai trò và tính chất đặc biệt của Thủ đô.

“Từ đó tạo nền tảng để Hà Nội biến thể chế, pháp luật thành lợi thế cạnh tranh, tạo dư địa thúc đẩy liên tục tăng trưởng kinh tế “hai con số”, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước”, ông Nguyễn Ngọc Tiến nhấn mạnh.

Nhấn mạnh vai trò cũng như vị trí quan trọng của Thủ đô, Chánh Văn phòng UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Tiến Thiết phát biểu đề dẫn Tọa đàm cho biết, trung ương đã cho phép thành phố Hà Nội được thực hiện đồng bộ việc xây dựng 3 văn kiện đặc biệt quan trọng: Nghị quyết của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới là căn cứ chính trị; Luật Thủ đô (sửa đổi) là căn cứ pháp lý; Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm là tầm nhìn là hướng đi đích đến của Thủ đô trước mắt và lâu dài.

Sau quá trình chuẩn bị tích cực của cơ quan Trung ương và thành phố, ngày 17-3, Bộ chính trị đã ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, xác định rõ yêu cầu phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, ổn định theo không gian phát triển mở, mô hình đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, gắn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Nghị quyết số 02-NQ/TW đặc biệt nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng thể chế đặc thù, vượt trội; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện về phát triển.

Ông Nguyễn Tiến Thiết cho biết, thành phố đang xây dựng Quy hoạch chung Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, định hướng phát triển Hà Nội theo tinh thần “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, xanh, thông minh, hội nhập quốc tế sâu rộng; từng bước trở thành trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ của cả nước và khu vực.

Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, yêu cầu đặt ra là phải có một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, đủ linh hoạt, cho phép Hà Nội chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, từ mô hình chính quyền đô thị, cơ chế tài chính - ngân sách, quản lý quy hoạch, đất đai, phát triển hạ tầng, đến thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhằm khai thác hiệu quả các yếu nội sinh, thay vì cạnh tranh thu hút nguồn lực với các địa phương khác, nhất là nguồn lực bên ngoài.

Từ cơ sở chính trị và cơ sở thực tiễn, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là cấp thiết mà còn là yêu cầu mang tính khách quan, bước đi chủ động, chiến lược nhằm nâng tầm thiết kế chính sách, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý ở mức cao hơn theo đúng định hướng chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư.

Đó là “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”, đúng với yêu cầu “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm” bảo đảm tạo dư địa thể chế hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng liên tục 2 con số để thực hiện tầm nhìn phát triển dài hạn và sứ mệnh dẫn dắt trong bối cảnh mới.

Trên tinh thần đó, đồng chí Nguyễn Tiến Thiết mong muốn các đại biểu tập trung trao đổi, làm rõ một số vấn đề trọng tâm sau.

Thứ nhất, các cơ chế, chính sách đặc thù trong Dự thảo Luật đã đủ khác biệt, đủ mạnh để tạo đột phá cho phát triển Thủ đô hay chưa.

Thứ hai, việc phân cấp, phân quyền cho Hà Nội cần được thiết kế như thế nào để vừa phát huy tính chủ động, sáng tạo, vừa bảo đảm kiểm soát quyền lực hiệu quả.

Thứ ba, các giải pháp về huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng, bảo vệ môi trường, chỉnh trang đô thị cần được cụ thể hóa ra sao để bảo đảm tính khả thi.

Thứ tư, cơ chế nào để cho phép Hà Nội khai mở các không gian phát triển mới theo định hướng Quy hoạch chung Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Thứ năm, làm thế nào để Luật Thủ đô (sửa đổi) thực sự trở thành công cụ thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng sống của người dân. Hay nói cách khác làm thế nào để Luật Thủ đô đi vào cuộc sống một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất.

Nền tảng để biến thể chế, pháp luật thành lợi thế cạnh tranh

Tại Tọa đàm, các đại biểu Quốc hội: Tạ Văn Hạ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; Phan Đức Hiếu, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cùng đại diện lãnh đạo các đơn vị liên quan của thành phố tham luận nhấn mạnh rằng, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trước mắt, mà còn hướng tới xây dựng một thể chế, cơ chế đặc thù, vượt trội, ổn định.

Đặc biệt là có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò và tính chất đặc biệt của Thủ đô. Qua đó, tạo nền tảng để Hà Nội biến thể chế, pháp luật thành lợi thế cạnh tranh, tạo dư địa thúc đẩy liên tục tăng trưởng kinh tế “hai con số”, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô, đô thị loại đặc biệt, trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, đóng vai trò hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của Vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Đồng thời, đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho phát triển, tạo dư địa thúc đẩy liên tục tăng trưởng kinh tế “hai con số” là một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà thành phố đang phối hợp với các bộ, ban, ngành thực hiện.

Ông Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) cho biết, cơ sở để sửa đổi Luật Thủ đô gồm hai nhóm căn cứ chính là “chính trị pháp lý” và “thực tiễn”.

Về thực tiễn, ông Lê Tuấn Phong cho rằng Luật Thủ đô 2024 mới được Quốc hội thông qua, thi hành mới hơn một năm. Thời điểm ban hành Luật này đã có nhiều cơ chế, chính sách vượt trội. Ngay sau đó, các dự án luật khác cũng được kế thừa những cơ chế, chính sách hay của Luật để áp dụng chung cho cả nước.

Xây dựng dự thảo Luật Thủ đô mới, ông Lê Tuấn Phong cho rằng, cần giải quyết làm sao để Luật giữ được giá trị ổn định lâu dài, giải quyết được điểm nghẽn lớn của Hà Nội như ùn tắc giao thông cục bộ, ô nhiễm môi trường, an toàn thực phẩm.

Ông Trần Quang Tuyên, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội khẳng định, Luật Thủ đô sửa đổi và Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm có ý nghĩa quan trọng, bước tiến mang tính đột phá.

Nếu nhận định Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm đóng vai trò chiến lược và thiết lập định hướng dài hạn, Luật Thủ đô sửa đổi chính là nền tảng pháp lý quan trọng nhất, đảm bảo nguồn lực và cơ sở để triển khai. Sự tương thích tuyệt đối của kiềng ba chân gồm Nghị quyết của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô và Quy hoạch không gian là bệ phóng để cụ thể hóa các định hướng trên bản đồ thực địa.

“Với Luật Thủ đô, Hà Nội được trao quyền áp dụng các quy chuẩn, tiêu chuẩn đặc thù đột phá để tái thiết đô thị, di dời các cơ sở ô nhiễm và phát huy giá trị di sản kiến trúc của một thành phố toàn cầu thông minh, hiện đại và hạnh phúc”, ông Trần Quang Tuyên nhấn mạnh.

Còn ông Luyện Văn Phương, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội chia sẻ, Luật Thủ đô sửa đổi lần này đã trao cơ hội cho Hà Nội được chủ động xây dựng các chính sách riêng để đáp ứng tốc độ phát triển nhanh chóng.

Theo ông Luyện Văn Phương, thực trạng đô thị và nhà ở tại Hà Nội hiện nay đối mặt với nhiều vấn đề lớn, trong đó có cải tạo chung cư cũ vẫn chậm, nhà ở xã hội, nguồn cung chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân... Trong các nguyên nhân, có cả sự bất cập của các chính sách hiện hành. Để thay đổi một luật thường mất rất nhiều thời gian, khiến việc điều chỉnh không kịp với tốc độ phát triển đô thị, do đó, việc trao quyền chủ động cho Hà Nội là vô cùng quan trọng.