Nâng cao đời sống tinh thần cho người lao động: Đòi hỏi cách tiếp cận mới

Dù vậy, trước yêu cầu thực tiễn, các hoạt động này cần được đổi mới mạnh mẽ hơn theo hướng gần gũi, linh hoạt và gắn với nhu cầu thực tế của từng nhóm lao động.

Chuyển từ phong trào sang tổ chức có chiều sâu

Trọng tâm của việc nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho người lao động hiện nay không nằm ở việc tổ chức cho có hoạt động, mà ở chỗ các hoạt động đó có thực sự chạm tới nhu cầu thiết thực của công nhân hay không. Nhìn từ thực tế tại Hà Nội, có thể thấy, các cấp Công đoàn đã có nhiều chuyển biến rõ nét khi chuyển từ cách làm phong trào sang hướng tổ chức có chiều sâu, bám sát đặc thù từng doanh nghiệp.

Nhiều đơn vị đã chủ động xây dựng các mô hình sinh hoạt văn hóa, thể thao ngay tại cơ sở, tận dụng quỹ thời gian sau giờ làm để tạo không gian rèn luyện, giải trí cho người lao động. Các hoạt động như bóng đá, cầu lông, bóng bàn… không chỉ giúp nâng cao thể chất mà còn góp phần giải tỏa áp lực công việc, cải thiện tinh thần và tăng tính gắn kết nội bộ.

Thực tế cho thấy, ở những nơi duy trì tốt các hoạt động này, môi trường làm việc ổn định hơn, tinh thần người lao động tích cực hơn, từ đó tác động trực tiếp đến năng suất lao động. Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH một thành viên Đường sắt Hà Nội (Hanoi Metro) Bùi Xuân Chương cho biết, đơn vị luôn xác định việc chăm lo đời sống tinh thần cho người lao động là nhiệm vụ quan trọng, gắn liền với đặc thù công việc có cường độ cao và yêu cầu kỷ luật nghiêm ngặt.

Theo ông Bùi Xuân Chương, Công đoàn đã phối hợp với chuyên môn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, tạo điều kiện để cán bộ, công nhân viên được thư giãn, tái tạo sức lao động sau mỗi ca trực. Qua đó, không chỉ giúp người lao động cân bằng tâm lý, giảm áp lực mà còn góp phần xây dựng tinh thần trách nhiệm, sự gắn bó và ý thức kỷ luật trong toàn đơn vị.

Tương tự, Phó phòng Sản xuất Công ty cổ phần Tập đoàn Kỹ thuật và Công nghiệp Việt Nam Đỗ Hữu Huỳnh cho rằng, các hoạt động như ngày hội thể thao, du lịch, chăm lo đời sống tinh thần cho gia đình công nhân đã góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất. Khi người lao động có tâm lý ổn định, được quan tâm đầy đủ, họ sẽ gắn bó hơn với doanh nghiệp và làm việc với năng suất cao hơn.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là sự phát triển, chăm lo đời sống tinh thần cho người lao động chưa đồng đều. Ủy viên Ban Thường vụ Công đoàn Các khu công nghệ cao và Khu công nghiệp thành phố Hà Nội Phan Thanh Hải chia sẻ: “Tại một số doanh nghiệp lớn, hoạt động công đoàn đã đi vào nền nếp, nhưng ở không ít nơi khác, đời sống văn hóa, tinh thần của công nhân vẫn còn hạn chế. Nhiều người lao động sau giờ làm chỉ quanh quẩn trong không gian trọ chật hẹp, thiếu điều kiện tham gia các hoạt động cộng đồng; nhu cầu giải trí chủ yếu phụ thuộc vào thiết bị cá nhân. Thực trạng này cho thấy, khoảng cách giữa nhu cầu và điều kiện tiếp cận các hoạt động văn hóa, tinh thần vẫn còn đáng kể. Nếu không có giải pháp đồng bộ, lâu dài, việc nâng cao đời sống tinh thần cho người lao động sẽ khó đạt hiệu quả bền vững”.

Hoạt động văn hóa cần bám sát nhu cầu thực tiễn

Trong bối cảnh khoảng cách giữa nhu cầu và điều kiện thụ hưởng văn hóa của người lao động vẫn hiện hữu, câu chuyện đặt ra không chỉ là tổ chức thêm hoạt động, mà là xây dựng một nền tảng văn hóa công nhân thực chất và bền vững. Là trung tâm chính trị, kinh tế của cả nước, Hà Nội đang thu hút hàng triệu lao động từ nhiều tỉnh, thành phố về sinh sống và làm việc. Riêng tại 10 khu công nghiệp trên địa bàn, hiện có khoảng 167.000 lao động đang làm việc. Đây không chỉ là lực lượng sản xuất chủ lực, mà còn là cộng đồng xã hội với nhu cầu văn hóa, tinh thần ngày càng rõ nét.

Nói cách khác, văn hóa không phải yếu tố “đi kèm”, mà là nền tảng của phát triển. Khi đời sống tinh thần của công nhân được quan tâm đúng mức, họ không chỉ làm việc hiệu quả hơn mà còn có xu hướng gắn bó lâu dài với doanh nghiệp. Điều này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW, khi đặt văn hóa vào vị trí vừa là nền tảng, vừa là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, để văn hóa thực sự “đi vào đời sống”, cần nhìn thẳng vào đặc thù của lực lượng công nhân hiện nay. Với nhịp làm việc theo ca kíp, quỹ thời gian của người lao động không nhiều, nhưng không phải là không có. Vấn đề nằm ở cách tổ chức. Cụ thể ở đây là các thiết chế văn hóa nếu được thiết kế linh hoạt, phù hợp với thời gian và không gian sinh hoạt của công nhân, hoàn toàn có thể phát huy hiệu quả. Trong quá trình đó, tổ chức Công đoàn tiếp tục giữ vai trò trung tâm kết nối, tổ chức và dẫn dắt, giúp các hoạt động văn hóa bám sát nhu cầu thực tiễn, lan tỏa sâu rộng trong đời sống công nhân.

Ở góc nhìn chính sách, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, chỉ ra rằng, hiện tồn tại ba “điểm nghẽn” lớn: Thứ nhất là rào cản về thể chế và quy hoạch, khi nhiều nơi chưa coi thiết chế văn hóa cho công nhân là hạ tầng thiết yếu gắn với khu công nghiệp. Thứ hai là rào cản về thời gian, do đặc thù làm việc theo ca khiến các hoạt động tổ chức theo giờ hành chính khó tiếp cận. Thứ ba là rào cản về nguồn lực, khi cơ chế xã hội hóa còn hạn chế, chưa tạo được động lực đủ mạnh để doanh nghiệp tham gia lâu dài.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, muốn công nhân không đứng ngoài đời sống văn hóa, cần đưa sản phẩm và hoạt động văn hóa đến gần hơn với nhịp sống của họ. Điều này có thể bắt đầu từ những giải pháp thiết thực như phát triển nội dung văn hóa số ngắn gọn, dễ tiếp cận; tổ chức các mô hình sinh hoạt ngay tại nơi ở, nơi làm việc; kết hợp giữa giải trí và học tập kỹ năng. Khi đó, văn hóa không còn là “hoạt động thêm”, mà trở thành một phần tự nhiên trong đời sống hằng ngày của người lao động. Nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho người lao động không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài trong xây dựng lực lượng lao động Thủ đô phát triển toàn diện...