Bắt cá đặc sản dưới dòng suối thiêng

Nơi lưu giữ ký ức bản Thái cổ

Nằm giữa không gian yên tĩnh của bản Văng Lin, xã Yên Hòa (tỉnh Nghệ An), đền Văng Lin nép mình dưới tán nhiều cây cổ thụ rợp bóng. Trước đền là con suối trong xanh chảy quanh năm, tạo nên khung cảnh thanh bình gắn bó lâu đời với đời sống người dân nơi đây.

Theo các bậc cao niên trong bản, Văng Lin là một bản Thái cổ được hình thành từ trước thế kỷ XVIII. Trải qua nhiều thế hệ, hiện trong bản có nhiều dòng họ đã sinh sống liên tục từ 10-11 đời.

Để tưởng nhớ những bậc tiền nhân có công khai phá đất đai, dựng bản lập mường, người dân đã dựng đền Văng Lin thờ ba vị: Xổng Nguyên, Xổng Thài và Xổng Dương.

Trước đây, ngôi đền được xây dựng khá kiên cố, nền lát đá vững chắc. Đến khoảng những năm 1960, công trình vẫn còn gần như nguyên vẹn. Tuy nhiên, theo thời gian và biến động lịch sử, đền dần xuống cấp và hiện nay chỉ còn lại phần nền cũ.

Dù không còn nguyên trạng, trong tâm thức người dân bản Văng Lin, nơi đây vẫn được xem là chốn linh thiêng. Mỗi khi bản làng có việc lớn hoặc gặp khó khăn, bà con thường tìm đến đền dâng lễ, cầu mong bình an. Những câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ càng khiến ngôi đền trở thành điểm tựa tinh thần và sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của cộng đồng.

Hằng năm, vào tháng Giêng, người dân tổ chức lễ hội đền Văng Lin (Tả Đên). Đây là dịp để tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi và cuộc sống bình yên.

Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức truyền thống, thể hiện lòng thành kính hướng về cội nguồn. Sau đó là phần hội với nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian mang đậm bản sắc dân tộc Thái, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.

Bắt cá đặc sản

Một trong những hoạt động được mong chờ nhất tại lễ hội là hội bắt cá mát trên con suối chảy qua trước đền.

Cá mát là loài cá đặc sản của vùng suối này, thường sống thành đàn trong các khe đá, nơi dòng nước chảy xiết và nền sỏi sạch nên thịt thơm, chắc. Từ cá mát, người dân chế biến nhiều món ăn đặc trưng như cá nướng ống tre hay gỏi cá.

Do có giá trị kinh tế cao dao động khoảng 350.000 đến 550.000 đồng/kg, loài cá này từng có thời điểm bị khai thác quá mức.

Ông Lô Thanh Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Yên Hòa - cho biết, người dân bản Văng Lin đã tự nguyện bảo vệ đoạn suối dài hơn 1km chảy qua trước đền. Suốt cả năm, cá mát được gìn giữ nghiêm ngặt và chỉ đến dịp lễ hội, bà con mới cùng nhau đánh bắt để phục vụ nghi lễ và sinh hoạt cộng đồng.

Việc đánh bắt được thực hiện bằng các phương thức truyền thống như chài, lưới, vợt. Năm nay, người dân bắt được khoảng 40kg cá mát. Số cá này sau đó được chia đều và chế biến ngay bên bờ suối để mọi người cùng thưởng thức trong không khí lễ hội.

Không chỉ ở xã Yên Hòa, nhiều địa phương vùng biên Nghệ An cũng đang triển khai các biện pháp bảo vệ loài cá đặc sản này.

Tại suối cá mát ở xã Tam Thái, chính quyền đã khoanh vùng 5 khu vực cá sinh sống, mỗi khu dài khoảng 1km để cấm khai thác dưới mọi hình thức. Dọc các đoạn suối này được cắm nhiều biển cấm và lắp đặt camera giám sát nhằm bảo vệ nguồn cá tự nhiên lâu dài.