Đền thờ Lê Hoàn và bí ẩn đĩa ngọc, đũa thử độc nghìn năm

Đền thờ Lê Hoàn được biết đến là một trong những công trình có kiến trúc cổ tiêu biểu của xứ Thanh. Hiện nay, nơi đây còn lưu giữ nhiều “báu vật” có niên đại hàng nghìn năm.

Di tích quốc gia đặc biệt đền thờ Lê Hoàn tọa lạc tại thôn Trung Lập, xã Xuân Lập, tỉnh Thanh Hóa. Đây là nơi phụng thờ Lê Đại Hành hoàng đế (tên húy Lê Hoàn) cùng thân phụ, thân mẫu, phu nhân và con trai của ông.

Theo sử liệu, Lê Hoàn sinh năm Tân Sửu (941). Sau khi phò tá Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân, lập nhiều công trạng, năm Tân Mùi (971), ông được phong chức Thập đạo tướng quân.

Năm 979, trong bối cảnh đất nước biến động, Lê Hoàn giữ vai trò quan trọng trong việc ổn định triều chính. Đến năm Canh Thìn (980), ông lên ngôi hoàng đế, lấy thụy hiệu là Lê Đại Hành, đặt niên hiệu Thiên Phúc, mở ra triều Tiền Lê (980-1009).

Dưới thời trị vì của mình, nhà vua thực hiện nhiều cải cách quan trọng. Năm Thiên Phúc thứ 3 (982), ông cho đúc tiền Thiên Phúc, được xem là một trong những đồng tiền sớm lưu hành trong nước. Đồng thời, phát triển các trung tâm thương mại như Trường Yên, Tống Dinh, Long Biên; chú trọng nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp.

Vua Lê Đại Hành băng hà năm Ất Tỵ (1005) tại cố đô Hoa Lư (Ninh Bình), thọ 65 tuổi sau 24 năm trị vì. Để tưởng nhớ công lao, người dân làng Trung Lập đã dựng miếu thờ trên mảnh đất gắn với tuổi thơ của ông. Đến thời Lý Thái Tổ, miếu được xây dựng lại; đến thời Hồng Đức (1442-1497), đền được xây dựng quy mô như ngày nay.

Theo đại diện cán bộ văn hóa xã Xuân Lập, đền thờ Lê Hoàn mang lối kiến trúc cổ đặc trưng với kết cấu “nội công ngoại quốc”. Công trình được dựng bằng gỗ lim, lợp ngói, hệ thống vì kèo, vách gỗ chạm khắc tinh xảo.

Hiện nay, đền còn lưu giữ nhiều cổ vật có giá trị lịch sử, văn hóa như sắc phong, lệnh chỉ, câu đối, đại tự, hương án, khám thờ, tượng pháp, chóe, bát cổ.

Đáng chú ý, trong số đó có chiếc đĩa đá (đĩa ngọc) và đôi đũa cổ làm bằng hợp kim. Theo ông Hoàng Hùng - Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Thọ Xuân - Yên Định, đây là những hiện vật hiếm có. Đĩa ngọc được xác định có niên đại khoảng giai đoạn 981-1005, đôi đũa hợp kim được cho là dùng để thử độc thức ăn.

Hiện nay, để đảm bảo an toàn, các cổ vật quý này được bảo quản nghiêm ngặt tại trụ sở UBND xã Xuân Lập.