Đòn bẩy cho sáng tạo và bản sắc

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội

Công nghệ là công cụ, văn hóa là linh hồn

Tôi cho rằng, ngày nay, văn hóa và công nghệ không còn là hai lĩnh vực song hành, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để Hà Nội hiện thực hóa các mục tiêu lớn mà các nghị quyết của Đảng đặt ra. Khi đặt Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị quyết 02-NQ/TW trong cùng một trục tư duy, có thể nhận thấy một thông điệp rõ ràng: Công nghệ là công cụ giúp văn hóa đi xa hơn, còn văn hóa là linh hồn định hướng để công nghệ phục vụ đúng quỹ đạo phát triển của Thủ đô.

Nói cách khác, nếu không có công nghệ, Hà Nội sẽ khó bảo tồn di sản một cách thông minh, khó mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa cho người dân, khó hình thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh, cũng như khó xây dựng một không gian sáng tạo đủ sức hấp dẫn với giới trẻ và bạn bè quốc tế. Nhưng nếu chỉ có công nghệ mà thiếu nền tảng văn hóa, Hà Nội cũng khó giữ được bản sắc, khó tạo dựng chiều sâu và sức sống bền vững cho quá trình phát triển.

Chính vì thế, văn hóa “bắt tay” với công nghệ phải được nhìn như một cuộc gặp gỡ chiến lược: Để di sản sống động hơn, để sáng tạo mạnh mẽ hơn, để quản trị hiệu quả hơn và để Thủ đô vừa hiện đại, vừa thanh lịch, vừa đậm đà bản sắc.

Nếu Hà Nội muốn đi đầu trong kỷ nguyên số, con đường đúng đắn không phải là chạy theo công nghệ bằng mọi giá, mà là làm cho công nghệ thấm sâu vào văn hóa, đồng thời để văn hóa soi sáng cho công nghệ. Khi đó, Thủ đô không chỉ phát triển nhanh hơn, mà còn phát triển sâu hơn, bền vững hơn và xứng đáng hơn với vai trò là trái tim văn hiến, sáng tạo của cả nước.

Thạc sĩ, ca sĩ Ngọc Khuê - giảng viên Trường Đại học Văn hóa Hà Nội:

Mở rộng biên độ sáng tạo cho nghệ sĩ

Trong kỷ nguyên số, công nghệ không còn chỉ là công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành một “ngôn ngữ mới” để văn hóa tiếp tục sống, lan tỏa và thích nghi với thời đại. Với nghệ sĩ, việc “bắt tay” với công nghệ không đơn thuần là chạy theo xu hướng, mà là cách mở rộng biên giới sáng tạo, giúp những giá trị truyền thống của văn hóa Việt Nam được kể lại bằng hình thức gần gũi hơn với công chúng hôm nay.

Trong âm nhạc, công nghệ mở ra nhiều khả năng để các chất liệu truyền thống được tái hiện theo tinh thần hiện đại. Một làn điệu dân gian có thể được phối khí mới; một câu chuyện văn hóa có thể được kể qua MV, qua các nền tảng số hoặc trong những không gian sáng tạo kết hợp âm thanh, hình ảnh và công nghệ. Điều cốt lõi không phải là thay đổi bản sắc, mà là làm cho bản sắc ấy trở nên sống động, có khả năng chạm tới thế hệ khán giả trẻ - những người đang lớn lên cùng thế giới số.

Cụ thể, trong dự án “Dạo chơi cùng Ngọc Khuê” của tôi, các chất liệu âm nhạc dân gian và những câu chuyện văn hóa Việt được đặt trong một không gian nghệ thuật mới, qua đó cho thấy văn hóa Việt Nam luôn có khả năng tự làm mới mà vẫn giữ được cốt lõi.

Khi công nghệ được sử dụng đúng cách, nó không làm văn hóa mờ đi, mà ngược lại còn khuếch đại sức lan tỏa. Một tác phẩm nghệ thuật hôm nay có thể vượt qua mọi biên giới địa lý để đến với khán giả ở nhiều quốc gia chỉ sau vài cú nhấp chuột. Công nghệ mở rộng cánh cửa, còn văn hóa là linh hồn; khi hai yếu tố ấy gặp nhau, nghệ thuật Việt Nam có thể đi xa hơn mà vẫn giữ trọn bản sắc.

Đó cũng là con đường để âm nhạc Việt Nam và rộng hơn là văn hóa Việt Nam bước ra thế giới với một diện mạo tự tin, sáng tạo và bền bỉ trong dòng chảy của thời đại số.

Đạo diễn Phạm Hoàng Giang:

Công nghệ cần được sử dụng đúng để tôn vinh giá trị nghệ thuật

Theo tôi, trong bất kỳ chương trình nghệ thuật hay sự kiện nào, nội dung và thông điệp luôn là yếu tố cốt lõi mà đạo diễn phải hướng tới. Công nghệ chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, giúp chuyển tải ý tưởng thông qua các giải pháp dàn dựng sân khấu hiệu quả hơn.

Thực tế cho thấy, để tạo ra một sản phẩm nghệ thuật có sức hút không hề dễ dàng, nhất là trong bối cảnh mỗi năm có rất nhiều sự kiện được tổ chức. Vì vậy, việc xây dựng nội dung đặc sắc, đồng thời kết hợp công nghệ biểu diễn một cách hợp lý sẽ góp phần nâng cao giá trị chương trình.

Việc ứng dụng công nghệ cũng không nên dừng lại ở sân khấu, mà cần mở rộng sang các khâu vận hành, truyền thông và quản lý. Một hệ thống tổ chức chuyên nghiệp, có khả năng đo lường hiệu quả dựa trên mức độ quan tâm của khán giả, sẽ giúp nâng cao chất lượng tổng thể. Các đơn vị tổ chức cũng cần tham gia sâu vào quá trình vận hành, bám sát định hướng nghệ thuật để bảo đảm sự đồng bộ.

Cuối cùng, để công nghệ thực sự nâng tầm nghệ thuật, điều quan trọng không nằm ở số lượng mà ở chất lượng và mức độ phù hợp. Cần bắt đầu từ ý tưởng dàn dựng, từ đó lựa chọn công nghệ thích hợp thay vì áp đặt một cách máy móc. Khi nội dung giàu giá trị văn hóa bản địa và công nghệ được sử dụng đúng vai trò, hiệu quả nghệ thuật cũng như sức lan tỏa của chương trình sẽ được nâng lên rõ rệt.