Lý do nhiều nghệ sĩ cho phát nhạc miễn phí nhưng vẫn phải quy định về thời gian

Miễn phí không đồng nghĩa với sử dụng vĩnh viễn

Từ ngày 18.8 đến 18.11.2026, các bản ghi thuộc danh mục âm nhạc của chương trình “Tinh hà say hi” được cấp quyền sử dụng miễn phí làm nhạc nền tại nhiều địa điểm kinh doanh, thương mại trên toàn quốc.

Chính sách áp dụng với quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại, siêu thị, cửa hàng bán lẻ, spa, phòng gym và một số không gian công cộng. Tuy nhiên, cơ sở kinh doanh phải phát nhạc trực tuyến từ playlist hoặc kênh chính thức được cung cấp.

Các đơn vị không được tải xuống, lưu trữ, sao chép, cắt ghép hoặc chỉnh sửa bản ghi. Phạm vi cấp quyền cũng không bao gồm việc sử dụng bài hát trong video quảng cáo, nội dung truyền thông, chương trình biểu diễn hay đăng lại trên mạng xã hội.

Như vậy, đây là chương trình miễn phí có thời hạn và điều kiện, không phải tuyên bố trao quyền khai thác âm nhạc vĩnh viễn. Sau ngày 18.11, quyền sử dụng theo chương trình kết thúc. Những cơ sở muốn tiếp tục phát danh mục nhạc này phải thực hiện theo chính sách mới của đơn vị sở hữu.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cho rằng, một chính sách miễn phí cần xác định cụ thể đối tượng, mục đích, phạm vi và thời hạn. Việc phát nhạc miễn phí phải có mục đích và thời hạn rõ ràng.

Theo nam nhạc sĩ, nếu âm nhạc được cấp miễn phí tràn lan, chính sách này có thể vô tình khiến người sử dụng xem nhẹ giá trị sáng tạo và làm chậm quá trình nâng cao ý thức bản quyền. Miễn phí chỉ nên được xem là giải pháp áp dụng cho từng trường hợp cụ thể, không phải lý do để bất kỳ cá nhân, tổ chức nào cũng có thể khai thác tác phẩm.

Trước đó, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung công bố miễn tác quyền đối với một số hoạt động chủ yếu phục vụ giáo dục, cộng đồng và nhu cầu lưu giữ kỷ niệm cá nhân. Đối tượng được áp dụng gồm nhà trường, giáo viên, học sinh, sinh viên, cơ sở tôn giáo, gia đình và một số đơn vị thực hiện chương trình cộng đồng không mang tính thương mại.

Chính sách của Nguyễn Văn Chung không đồng nghĩa với việc quán cà phê, nhà hàng hoặc siêu thị có thể tùy ý phát toàn bộ sáng tác của anh phục vụ kinh doanh. Đây là điểm khác biệt cần được làm rõ khi nhiều tuyên bố “miễn phí âm nhạc” xuất hiện trong thời gian gần đây.

Giới hạn thời gian để bảo vệ cả người cho và người sử dụng

Trao đổi với Báo Lao Động, luật sư Trương Văn Tuấn - Văn phòng luật sư Trạng Sài Gòn cho biết, việc một nghệ sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi tuyên bố miễn phí không đồng nghĩa với cho phép sử dụng không giới hạn.

Trước hết, cần xác định người đưa ra tuyên bố là tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn hay nhà sản xuất bản ghi. Một ca khúc có thể tồn tại đồng thời nhiều lớp quyền độc lập. Ca sĩ có quyền đối với phần biểu diễn nhưng chưa chắc sở hữu quyền tác giả hoặc toàn quyền đối với bản ghi.

Theo Điều 47 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, được sửa đổi gần nhất bởi Luật số 131/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1.4.2026, chuyển quyền sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan là việc chủ sở hữu cho tổ chức, cá nhân khác sử dụng có thời hạn một, một số hoặc toàn bộ quyền thuộc phạm vi được phép chuyển giao.

Điều này có nghĩa bản chất của việc cấp quyền sử dụng là cho phép khai thác trong một khoảng thời gian, không phải chuyển quyền sở hữu tác phẩm. Dù khoản tiền phải trả được xác định bằng 0, bên cấp quyền vẫn có thể giới hạn thời gian, địa điểm, nguồn phát và mục đích sử dụng.

Điều 48 Luật Sở hữu trí tuệ cũng quy định hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan phải xác định căn cứ và phạm vi chuyển giao, giá, phương thức thanh toán, quyền và nghĩa vụ của các bên. Với chính sách miễn phí, việc công bố rõ điều kiện giúp cơ sở kinh doanh biết chính xác mình được làm gì và quyền đó kết thúc khi nào.

Đối với hoạt động phát nhạc tại địa điểm kinh doanh, Điều 26, Điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ và Điều 34 Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định về việc sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại. Nghị định này đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 9.4.2026.

Theo luật sư Trương Văn Tuấn, nếu không xác định thời hạn, người sử dụng có thể hiểu nhầm rằng quyền miễn phí được kéo dài đến hết thời gian bảo hộ tác phẩm. Điều này gây khó khăn khi chủ sở hữu thay đổi chiến lược khai thác, chuyển giao bản ghi cho đối tác khác hoặc triển khai chính sách thu phí trong tương lai.

Thời hạn cũng bảo vệ cơ sở kinh doanh. Khi ngày bắt đầu và kết thúc được công bố rõ, quán xá có căn cứ xác định thời gian sử dụng hợp pháp, chủ động dừng phát hoặc xin gia hạn, tránh rơi vào tình trạng tiếp tục sử dụng sau khi quyền miễn phí đã hết.