Bịt “lỗ hổng” kinh doanh thực phẩm trực tuyến
Trước thực trạng buôn bán thực phẩm giả, hàng không rõ nguồn gốc và quảng cáo thổi phồng công dụng diễn biến phức tạp trên không gian mạng, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được Quốc hội thảo luận tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI đã bổ sung hàng loạt quy định về trách nhiệm liên đới của người bán, các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội để thiết lập hàng rào pháp lý chặt chẽ, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Hệ lụy từ “khoảng trống pháp lý trên không gian mạng”
Sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử và các ứng dụng giao đồ ăn trực tuyến đã làm thay đổi căn bản phương thức mua sắm của người dân. Chỉ cần một thiết bị kết nối internet, người tiêu dùng có thể dễ dàng đặt mua từ thực phẩm tươi sống, đồ ăn chế biến sẵn đến thực phẩm bảo vệ sức khỏe hay hàng xách tay. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi này là những rủi ro lớn về an toàn vệ sinh thực phẩm khi hoạt động kinh doanh số vẫn còn "vàng thau lẫn lộn" do nhiều kẽ hở quản lý.
Thực tế thời gian qua cho thấy, không ít đối tượng đã lợi dụng tính chất giao dịch nhanh, ẩn danh qua livestream hoặc các hội nhóm kín trên mạng xã hội để tiêu thụ thực phẩm bẩn, thực phẩm chức năng giả. Đơn cử, đầu tháng 11/2026, lực lượng Công an TP Hải Phòng đã triệt phá một đường dây sản xuất, buôn bán thực phẩm giả quy mô lớn tại phường Nhị Chiểu, sử dụng bột mì để đóng gói thành các sản phẩm hỗ trợ giảm cân, bổ huyết bán tràn lan. Trước đó, vào đầu năm 2026, cơ quan chức năng tại Hà Nội cũng kịp thời ngăn chặn, thu giữ hơn 12 tấn thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc gồm lạp xưởng nướng đá, nầm heo, tràng trứng trị giá trên 1 tỷ đồng đang chuẩn bị phân phối qua các kênh bán hàng trực tuyến.
Nhiều cá nhân có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội nhận quảng bá thực phẩm bổ sung như thuốc đặc trị, gây nhầm lẫn nghiêm trọng cho người bệnh. Trong khi đó, hàng loạt "bếp ăn online" tự phát hoạt động trong các khu dân cư, căn hộ chung cư lại nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan chức năng về điều kiện vệ sinh. Khi xảy ra sự cố ngộ độc, người mua thường rơi vào cảnh "tiền mất, tật mang", khó truy cứu trách nhiệm vì tài khoản bán hàng lập tức bị khóa hoặc xóa dấu vết
Không chỉ đối mặt với hàng giả, người tiêu dùng còn rơi vào "ma trận" quảng cáo thổi phồng công dụng, sai sự thật, có sự tham gia của nhiều người nổi tiếng trên các nền tảng số. Cùng với đó, với các "bếp ăn online" gần như nằm ngoài tầm kiểm soát, hoạt động hoàn toàn dựa vào “niềm tin của khách hàng”. Khi xảy ra ngộ độc thực phẩm, người mua thường rơi vào cảnh "tiền mất, tật mang", không biết truy cứu trách nhiệm ai vì gian hàng ảo lập tức bị xóa dấu vết.
Trình bày tờ trình và báo cáo giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan thẳng thắn nhìn nhận sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã bộc lộ nhiều bất cập trước sự bùng nổ của kinh doanh trực tuyến và chuỗi cung ứng hiện đại, đòi hỏi công tác quản lý phải chuyển tư duy từ bị động sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa. Việc sửa đổi luật lần này hướng tới chủ động phòng ngừa, kiểm soát rủi ro xuyên suốt toàn bộ chuỗi thực phẩm từ khâu sản xuất ban đầu đến tay người tiêu dùng, cũng như đổi mới phương thức quản lý phù hơpj với sự phát triển của kinh doanh số.
Ràng buộc trách nhiệm liên đới với các "chợ mạng"
Dự thảo Luật (sửa đổi) gồm 9 chương, 74 điều đã phân định rõ trách nhiệm của ba nhóm chủ thể gồm người bán hàng, đơn vị giao đồ ăn trực tuyến và các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội. Người bán phải công khai hồ sơ công bố sản phẩm và nguồn gốc xuất xứ; trong khi các nền tảng số phải định danh người bán, kiểm duyệt và phối hợp cung cấp dữ liệu phục vụ truy vết. Lưu ý về tính khả thi, đại biểu Phùng Đức Chính (Lạng Sơn) chỉ ra rằng quy định bắt buộc "bếp ăn online" phải đăng tải ảnh biển hiệu mặt tiền là bất hợp lý vì phần lớn hoạt động tại nhà riêng, và đề xuất thay thế bằng giấy đăng ký hộ kinh doanh kèm cam kết định vị thực tế.
Nhấn mạnh về trách nhiệm của "chợ mạng" và định danh người bán, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị làm rõ trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử và quy định về sang chiết thực phẩm đóng gói sẵn để ngăn chặn hàng trôi nổi. Đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ) kiến nghị xây dựng nền tảng số truy xuất nguồn gốc quốc gia gắn với mã QR, đồng thời đề xuất cơ chế "cảnh báo luồng đỏ liên thông" tại Điều 13 và Điều 36 để tự động ngắt kết nối các gian hàng vi phạm trong vòng 24 giờ, xây dựng cơ chế tự động ngắt kết nối gian hàng vi phạm và tăng nặng chế tài, cấm vĩnh viễn đối với hành vi dùng chất cấm. Đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng) cũng nhấn mạnh vai trò điều phối liên tỉnh của Bộ Y tế để thu hồi khẩn cấp sản phẩm vi phạm.
ĐBQH đề nghị bỏ giới hạn kiểm tra với bếp ăn tập thể, nhưng nhấn mạnh đến trách nhiệm người đứng đầu trường học, bệnh viện trong việc quản lý, tổ chức các bữa
Song song đó, dự thảo dịch chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" dựa trên phân tích nguy cơ theo tiêu chuẩn Codex, siết chặt đăng ký với thực phẩm nguy cơ cao và trao quyền kiểm tra đột xuất cho cơ quan chức năng tại Điều 57. Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường lưu ý, việc giảm thủ tục tiền kiểm phải đi đôi với tăng cường thanh tra thực chất, xem xét lại quy định giới hạn kiểm tra "không quá 1 lần/năm" đối với cơ sở nguy cơ cao.
Theo lộ trình, dự án luật sẽ tiếp tục được hoàn thiện để trình Quốc hội thông qua vào tháng 5/2027.







In bài viết
