Chống khai thác IUU ở Cà Mau: Không chỉ vì “thẻ vàng” mà còn vì sinh kế bền vững

Siết chặt chống khai thác IUU

Tỉnh Cà Mau có đường bờ biển dài trên 350km và ngư trường rộng lớn. Nghề khai thác biển của tỉnh đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân ven biển. Tuy nhiên, tỉnh cũng đối mặt với một số khó khăn, thách thức trong công tác quản lý, kiểm soát hoạt động khai thác, nhất là nguy cơ vi phạm IUU. Đây là vấn đề được Tỉnh ủy, UBND tỉnh và các bên liên quan đặc biệt quan tâm giải quyết.

Ông Tô Hoài Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, thời gian qua, công tác chống khai thác IUU trên địa bàn tỉnh Cà Mau đã có sự chuyển biến rõ nét, toàn diện và thực chất.

Với sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt, đến nay, tỉnh đã hoàn thành việc rà soát, cập nhật, đăng ký, đăng kiểm tàu cá; yêu cầu 100% tàu cá đủ điều kiện phải lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) và duy trì kết nối thường xuyên khi hoạt động trên biển. Các trường hợp tàu cá mất tín hiệu VMS, vượt ranh giới cho phép đều được theo dõi, cảnh báo và xử lý nghiêm theo quy định.

Các cảng cá chỉ định trên địa bàn tỉnh thực hiện nghiêm việc kiểm tra nhật ký khai thác, sản lượng bốc dỡ qua cảng; kiên quyết không xác nhận, chứng nhận nguồn gốc đối với các lô hàng không đủ hồ sơ, không đảm bảo quy định về khai thác IUU. Lực lượng chức năng như Bộ đội Biên phòng, Kiểm ngư, Công an phối hợp chặt chẽ trong tuần tra, kiểm soát trên biển, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm.

Đại tá Nguyễn Văn Ngọc, Phó Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Cà Mau thông tin, đơn vị đã và đang trở thành lực lượng nòng cốt, tiên phong trong cuộc chiến chống khai thác IUU, nhất là giai đoạn 2021-2025. Cụ thể, năm 2024, lực lượng đã khởi tố 1 vụ án hình sự về tội tổ chức, môi giới cho người khác xuất cảnh, nhập cảnh Việt Nam trái phép, xử lý vi phạm hành chính 90 vụ/92 trường hợp vi phạm với số tiền gần 2 tỷ đồng.

Năm 2025, cơ quan chức năng tỉnh đã khởi tố 3 vụ án hình sự về tội tổ chức, môi giới cho người khác xuất cảnh, nhập cảnh Việt Nam trái phép, xử lý vi phạm hành chính 80 vụ/84 trường hợp với số tiền gần 10 tỷ đồng, tham mưu UBND tỉnh xử lý vi phạm hành chính 2 vụ/4 trường hợp với số tiền hơn 500 triệu đồng.

Phát triển bền vững nghề cá

Dù đạt kết quả cao trong xử phạt, công tác chống khai thác IUU tại Cà Mau vẫn đối mặt với nhiều khó khăn đặc thù. Một số chủ tàu cá, thuyền trưởng, thuyền viên vẫn đối phó với lực lượng chức năng bằng cách xóa biển số tàu cá hoặc ghi biển số không đúng; sử dụng tàu cá không có trong danh sách đăng ký tàu cá trong quá trình hoạt động trên biển...

Bên cạnh đó, vẫn có hiện tượng ngư dân gửi thiết bị giám sát VMS lên tàu khác để đi đánh bắt trái phép ở vùng biển giáp ranh Malaysia, Thái Lan…

Theo Đại tá Nguyễn Văn Ngọc, để tiếp tục giải quyết vấn đề này, tỉnh chú trọng giải pháp tuyên truyền lưu động. Đó là tổ chức các tổ công tác xuống các cửa biển lớn như Sông Đốc, Khánh Hội, Rạch Gốc, Gành Hào, Nhà Mát… để phổ biến Luật Thủy sản, Luật Biển Việt Nam, các quy định về khai thác IUU; sử dụng các câu chuyện thực tế về các chủ tàu tại Cà Mau đã bị phạt nặng trong năm 2025 để răn đe.

Lực lượng chức năng cũng đã vận động các chủ tàu ký cam kết "Gia đình không có người vi phạm khai thác IUU" khi ra biển hoạt động và kịp thời báo cơ quan chức năng khi thấy hành vi vi phạm.

Cùng với đó, Bộ đội Biên phòng liên tục mở các đợt cao điểm, phối hợp với các lực lượng có liên quan tăng cường tuần tra tại các khu vực "vùng xanh" giáp ranh, để ngăn chặn từ sớm, từ xa các tàu có ý định vượt biên trái phép.

​Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử khẳng định, trong 19 nhiệm vụ mà Trung ương giao cho các địa phương, đến nay tỉnh đã cơ bản hoàn thành, ngoại trừ nhiệm vụ ban hành nghị quyết của HĐND tỉnh về chuyển đổi nghề cho ngư dân, đây là vấn đề khó, cần phải nỗ lực hơn nữa. Tỉnh xác định, chống khai thác IUU không chỉ nhằm tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC) mà còn để xây dựng ngành thủy sản phát triển bền vững.

Nói về vấn đề này, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau Nguyễn Hồ Hải cho biết, Tỉnh ủy Cà Mau xác định rõ mục tiêu phát triển kinh tế biển là mũi nhọn, bám sát định hướng đưa Cà Mau trở thành tỉnh mạnh về biển, đẩy mạnh nuôi trồng thủy sản công nghệ cao gắn với bảo vệ môi trường, góp phần cùng cả nước sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” của EC, mở ra cơ hội phát triển bền vững cho ngành thủy sản của tỉnh và của cả Việt Nam.