Doanh nghiệp dẫn dắt đào tạo nguồn nhân lực

Đào tạo nhân lực phải thay đổi tư duy từ bằng cấp sang nghề nghiệp

Tại cuộc làm việc với ngành nội vụ về chất lượng nguồn lao động Việt Nam ngày 8.7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, điểm nghẽn hiện nay không phải thiếu lao động về số lượng, mà chủ yếu là thiếu lao động phù hợp với yêu cầu phát triển; thiếu kỹ năng nghề, kỷ luật, tác phong công nghiệp, ngoại ngữ, kỹ năng số, kỹ năng xanh; thiếu kỹ thuật viên, công nhân lành nghề, nhân lực thực hành, nhân lực công nghệ, nhân lực quản trị trung gian. Lao động phi chính thức còn lớn, thất nghiệp thanh niên còn cao, cơ cấu đào tạo và việc làm còn lệch, già hóa dân số diễn ra nhanh.

Việc đánh giá chất lượng nguồn lao động phải chuyển từ coi trọng số lượng sang coi trọng chất lượng, hiệu quả sử dụng và khả năng đóng góp vào năng suất lao động. Không chỉ hỏi bao nhiêu người có việc làm, mà phải hỏi việc làm đó có chính thức, bền vững, có năng suất và giá trị cao hay không; người lao động có kỹ năng, thu nhập, bảo hiểm, cơ hội học tập suốt đời và chuyển nghề hay không. Thước đo cuối cùng là chất lượng việc làm, chất lượng nguồn nhân lực và mức đóng góp của người lao động vào năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, đào tạo nguồn nhân lực phải chuyển từ đáp ứng nhu cầu trước mắt sang chuẩn bị năng lực cạnh tranh dài hạn của quốc gia. Trọng tâm là thay đổi tư duy từ “bằng cấp” sang “nghề nghiệp”, từ đào tạo theo khả năng sẵn có sang đào tạo theo đơn đặt hàng, theo chuẩn kỹ năng và theo kết quả đầu ra.

Theo Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt khoảng 29,2% vào năm 2025, tăng so với mức 15,6% năm 2011, nhưng vẫn còn hơn 70% lực lượng lao động chưa có bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn kỹ thuật, tương đương khoảng 38 triệu người chưa qua đào tạo.

Theo báo cáo, năm 2025 năng suất lao động của toàn nền kinh tế ước đạt 245 triệu đồng/lao động, tương đương khoảng 9.809USD/lao động. Tốc độ tăng năng suất lao động bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt 5,17%/năm, thấp hơn so với giai đoạn trước.

Đến quý II/2026, tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ đạt 29,8%, cao hơn 0,2 điểm phần trăm so với quý trước và cao hơn 0,7 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước.

Bứt phá để thoát khỏi lợi thế nhân công giá rẻ

Trước yêu cầu phát triển nhanh của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, giáo dục nghề nghiệp đứng trước áp lực đổi mới chương trình đào tạo, thay đổi tư duy phát triển nguồn nhân lực. Chất lượng nguồn nhân lực, năng lực khoa học, công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của mỗi địa phương.

Trao đổi với Lao Động, đại biểu Quốc hội khóa XV Phạm Trọng Nghĩa nhấn mạnh, cần xây dựng chiến lược nâng cao giá trị của lao động Việt Nam và từng bước nói không với nhân công giá rẻ. Vấn đề quan trọng là chuyển từ thời kỳ dân số “vàng” về số lượng sang “vàng” về chất lượng và phải có giải pháp tổng thể, toàn diện.

Theo ông Phạm Trọng Nghĩa, cần tăng cường vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng suất lao động. Cần lấy doanh nghiệp làm trung tâm trong đào tạo chất lượng nguồn nhân lực, trong đó phải có những doanh nghiệp tiên phong đóng vai trò “đầu tàu”, tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo.

Đồng thời cần xây dựng các khung năng lực để doanh nghiệp tham gia đào tạo một cách bài bản, gắn kết chặt chẽ hơn giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

PGS.TS Nguyễn Hữu Quỳnh - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học CMC - nêu rõ, mô hình đào tạo song hành đang có sự thay đổi so với trước đây. Nếu như trước kia, doanh nghiệp chủ yếu tham gia ở giai đoạn sinh viên thực tập sau khi hoàn thành chương trình học thì nay đã đồng hành ngay từ quá trình xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo đến đánh giá kết quả học tập. Cách làm này giúp quá trình đào tạo gắn chặt hơn với yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Trong quá trình đổi mới phương thức đào tạo, nhà trường chú trọng tăng tính chủ động của người học thông qua ứng dụng công nghệ và các phương pháp giảng dạy mới, đồng thời tập trung đào tạo một số lĩnh vực công nghệ theo nhu cầu phát triển nguồn nhân lực. Điểm cốt lõi là doanh nghiệp tham gia xuyên suốt quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình, học liệu đến phối hợp tổ chức giảng dạy, tiếp nhận sinh viên học tập trong môi trường làm việc thực tế, cùng đánh giá kết quả và tham gia tuyển dụng sau khi tốt nghiệp.