Thương vụ Việt Nam - "cánh tay nối dài" phát triển ngoại thương

Trước bối cảnh thương mại toàn cầu biến động nhanh, hoạt động thương vụ phải giữ vai trò cầu nối chiến lược, hỗ trợ xuất khẩu theo hướng bền vững, đa dạng hóa thị trường và đổi mới xúc tiến thương mại.

“Mở lối” ra thị trường quốc tế

Theo Bộ Công Thương, Việt Nam hiện duy trì mạng lưới thương vụ tại 63 địa bàn ở nước ngoài, có mặt tại hầu hết các trung tâm kinh tế, thương mại lớn. Xét theo tính chất thị trường, mạng lưới thương vụ hiện được phân thành hai nhóm chính. Nhóm thị trường chủ lực gồm Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Nhật Bản và Hàn Quốc. Đây là những thị trường giữ vai trò then chốt đối với xuất khẩu Việt Nam nhưng có yêu cầu rất cao về tiêu chuẩn, chất lượng và chịu tác động mạnh từ các biện pháp phòng vệ thương mại.

Nhóm còn lại là các thị trường tiềm năng, mới nổi như Nam Á, Trung Đông - châu Phi, Mỹ Latinh và Đông Âu. Các khu vực này còn nhiều dư địa tăng trưởng, song cũng tiềm ẩn rủi ro về chính trị, thanh toán, logistics và môi trường pháp lý, đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng, có chọn lọc.

Đánh giá kết quả hoạt động thời gian qua, quyền Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) Đỗ Quốc Hưng cho biết, hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài đã góp phần duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp và phục vụ hiệu quả công tác đối ngoại kinh tế của Đảng, Nhà nước và Chính phủ.

Vai trò tham mưu, theo dõi và cảnh báo thị trường ngày càng được phát huy rõ nét. Các thương vụ chủ động bám sát địa bàn, thường xuyên cập nhật thông tin, phân tích xu hướng và cảnh báo sớm những thay đổi chính sách, rào cản thương mại và rủi ro thị trường, tạo cơ sở thực tiễn quan trọng quan trọng cho công tác điều hành.

Cùng với đó, công tác hỗ trợ doanh nghiệp ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất hơn, không chỉ dừng ở kết nối hay xúc tiến thương mại mà còn đồng hành cùng doanh nghiệp trong tiếp cận thị trường, xử lý vướng mắc, phòng ngừa rủi ro, tận dụng các hiệp định thương mại tự do và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Công tác phối hợp, xử lý các biện pháp phòng vệ thương mại và thực thi cam kết hội nhập ngày càng hiệu quả, đóng góp thiết thực vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế.

Nâng cao vai trò cầu nối chiến lược

Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ Đỗ Ngọc Hưng nhận định, hoạt động thương vụ đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng thúc đẩy thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ.

Từ mức kim ngạch hai chiều khoảng 450 triệu USD năm 1995, đến năm 2024, con số này đã vượt 130 tỷ USD và đạt khoảng 136 tỷ USD năm 2025, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn thứ 8 của Hoa Kỳ. Kết quả này phản ánh không chỉ quy mô thị trường và năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam, mà còn cho thấy vai trò điều phối, dẫn dắt của Bộ Công Thương và vai trò “cầu nối” của hệ thống thương vụ.

Trong điều kiện thị trường Hoa Kỳ rộng lớn, đa trung tâm, hệ thống thương vụ không chỉ thực hiện vai trò xúc tiến thương mại mà còn trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, tháo gỡ rào cản cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Đặc biệt, giai đoạn 2021-2025, thương vụ đã góp phần thúc đẩy ký kết thỏa thuận xử lý tranh chấp tại Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) liên quan đến biện pháp chống bán phá giá cá tra, tạo dư địa quan trọng cho xuất khẩu.

Tham tán thương mại Việt Nam tại Bỉ và EU Trần Ngọc Quân cho hay, hệ thống thương vụ đang ngày càng khẳng định vai trò “đi trước, mở đường”, góp phần giữ nhịp và nâng tầm ngoại thương Việt Nam trong bối cảnh kinh tế - thương mại quốc tế nhiều biến động.

Hoạt động thương vụ thời gian qua đã có nhiều đổi mới thực chất, nổi bật là sự gắn kết chặt chẽ giữa các thương vụ tại nhiều địa bàn, hình thành mạng lưới chia sẻ thông tin và phối hợp hành động hiệu quả. Tinh thần “phục vụ” được đặt ở vị trí trung tâm khi thương vụ ngày càng gắn bó sâu sát với doanh nghiệp và địa phương.

Bên cạnh đó, vai trò “tai mắt” tại thị trường sở tại được phát huy rõ nét, giúp kịp thời cảnh báo rủi ro, tham mưu chính sách cho cơ quan quản lý. Việc doanh nghiệp, địa phương chủ động tiếp cận thương vụ từ sớm cũng giúp nâng cao hiệu quả triển khai và giảm thiểu rủi ro.

Về định hướng thời gian tới, ông Đỗ Quốc Hưng cho rằng, hệ thống thương vụ cần nâng cao chất lượng tham mưu về chiến lược thị trường, chuyển mạnh sang phân tích chuyên sâu, có dự báo và khuyến nghị cụ thể, tập trung vào các xu hướng lớn như phân mảnh thương mại, bảo hộ, chuyển dịch chuỗi cung ứng và chuyển đổi xanh.

Song song đó, công tác thương vụ cần hỗ trợ xuất khẩu theo hướng bền vững, gắn tăng trưởng kim ngạch với nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường. Việc đổi mới xúc tiến thương mại, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, tăng cường liên kết giữa các thương vụ và đẩy mạnh chuyển đổi số được xem là những yêu cầu then chốt nhằm nâng cao hiệu quả công tác thương vụ trong giai đoạn tới.