Truy xuất nguồn gốc nông sản mở đường cho mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 2 con số

Truy xuất nguồn gốc trở thành “tấm vé” vào thị trường quốc tế

Theo ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 30,69 tỷ USD, tăng 9,2% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nhiều nhóm ngành tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng khá, đặc biệt là thủy sản và chăn nuôi.

Kết quả này cho thấy nông nghiệp vẫn là một trong những trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế. Nhiều thị trường chủ lực tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Đáng chú ý, Trung Quốc duy trì vị trí thị trường nhập khẩu lớn nhất của nông sản Việt Nam khi chiếm 20,5% tổng thị phần và tăng trưởng tới 28,4%. Xuất khẩu sang EU tăng 4,2%, Nhật Bản tăng 3,5%.

Tuy nhiên, dù đạt kết quả khả quan trong những tháng đầu năm, mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 hiện được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ở mức 74 - 75 tỷ USD, tương đương mức tăng 5,6 - 7% so với năm trước. Mức tăng này vẫn thấp hơn đáng kể so với mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030.

Theo các chuyên gia kinh tế, giai đoạn 2021 - 2025, xuất khẩu nông sản Việt Nam được hưởng lợi từ nhu cầu tiêu dùng toàn cầu phục hồi cùng mặt bằng giá nhiều mặt hàng nông sản duy trì ở mức cao. Nhờ đó, kim ngạch xuất khẩu liên tục thiết lập các kỷ lục mới.

Song bước sang giai đoạn mới, dư địa tăng trưởng đang dần thu hẹp. Không chỉ quy mô xuất khẩu đã vượt ngưỡng 70 tỷ USD khiến việc duy trì mức tăng trưởng cao trở nên khó khăn hơn, các thị trường nhập khẩu còn đồng loạt nâng tiêu chuẩn đối với hàng hóa nông sản.

Hiện nay, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng, chứng nhận xuất xứ, giảm phát thải carbon và phát triển bền vững đã trở thành những điều kiện gần như bắt buộc đối với nông sản xuất khẩu.

Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật Việt Nam cho biết, xu hướng gia tăng các hàng rào kỹ thuật đang diễn ra tại hầu hết các thị trường nhập khẩu nông sản lớn trên thế giới.

Đáng chú ý, Trung Quốc - thị trường lớn nhất của nông sản Việt Nam - đang chuyển mạnh từ phương thức kiểm tra hồ sơ và sản phẩm cuối cùng sang giám sát toàn bộ chuỗi cung ứng dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ phải chứng minh chất lượng sản phẩm ở khâu cuối cùng mà còn phải chứng minh được toàn bộ quá trình sản xuất, thu hoạch, bảo quản, vận chuyển và phân phối.

Theo ông Nam, để tiếp tục giữ vững thị phần tại thị trường tỷ dân này, nông sản Việt Nam buộc phải nâng cấp toàn diện nhằm đáp ứng các điều kiện và quy định ngày càng cụ thể, chặt chẽ hơn.

Bên cạnh Trung Quốc, nhiều thị trường lớn như EU, Mỹ cũng đang gia tăng các yêu cầu về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và phòng vệ thương mại, đặt ra sức ép ngày càng lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu nông sản Việt Nam.

Xây dựng “chuỗi cung ứng minh bạch” để mở rộng dư địa tăng trưởng

Để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2026 và tạo nền tảng cho tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho biết, Bộ đã chỉ đạo các cơ quan chức năng theo dõi sát diễn biến thị trường và chính sách nhập khẩu của các nước nhằm kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất.

Song song với đó, ngành Nông nghiệp sẽ tiếp tục đẩy mạnh đàm phán mở cửa thị trường, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, phát triển thị trường phụ phẩm nông nghiệp và triển khai hiệu quả hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản.

Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, Bộ cũng đang tập trung triển khai các giải pháp ứng phó với tác động từ xung đột quân sự tại Trung Đông cũng như chính sách thuế đối ứng của Mỹ nhằm bảo đảm hoạt động xuất khẩu diễn ra ổn định.

Một trong những giải pháp được kỳ vọng tạo thêm động lực cho xuất khẩu nông sản là việc triển khai các tham tán nông nghiệp tại những thị trường trọng điểm như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Các tham tán sẽ đóng vai trò cầu nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp trong nước với thị trường sở tại, góp phần cung cấp thông tin, hỗ trợ tháo gỡ rào cản kỹ thuật và thúc đẩy mở rộng thị trường xuất khẩu.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển từ tư duy bán sản phẩm sang xây dựng chuỗi giá trị minh bạch. Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Vina T&T Group cho biết doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào vùng nguyên liệu đạt chuẩn xuất khẩu, xây dựng mã số vùng trồng, số hóa nhật ký canh tác và triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc thông minh Smart Traceability.

Doanh nghiệp cũng chủ động theo sát quá trình kiểm dịch, kiểm tra chất lượng tại thị trường nhập khẩu. Khi các lô bưởi, dừa tươi và xoài Việt Nam cập cảng Australia, đại diện doanh nghiệp đã trực tiếp làm việc với nhà phân phối, khảo sát hệ thống bán lẻ và theo dõi quy trình kiểm tra chất lượng để kịp thời nắm bắt nhu cầu thị trường.

Việc kết nối hiệu quả dữ liệu từ cơ quan quản lý, hệ thống tham tán nông nghiệp và doanh nghiệp sẽ giúp chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam nâng cao khả năng thích ứng, gia tăng giá trị và mở rộng dư địa tăng trưởng. Đây cũng là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 2 con số trong những năm tới, đồng thời nâng cao vị thế nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.