Nắng nóng có thể khiến hàng trăm nghìn người tử vong sớm vì… ít vận động

Trong một thế giới đang nóng lên, những hoạt động tưởng chừng đơn giản như chạy bộ, đi dạo buổi tối hay đưa trẻ ra sân chơi đang dần trở lên khó chịu, thậm chí nguy hiểm. Các nhà khoa học cho rằng nhiệt độ tăng không chỉ gây ra những cái chết trực tiếp do nắng nóng cực đoan mà còn âm thầm làm giảm mức vận động của con người.

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Lancet Global Health cho thấy biến đổi khí hậu có thể thúc đẩy tình trạng ít vận động thể chất trên toàn cầu, qua đó dẫn tới hàng trăm nghìn ca tử vong sớm vào năm 2050.

Nhóm nghiên cứu xây dựng mô hình dựa trên dữ liệu khảo sát hoạt động thể chất và nhiệt độ của 156 quốc gia giai đoạn 2000–2022. Kết quả cho thấy mỗi tháng có nhiệt độ trung bình vượt 28°C đi kèm với mức tăng 1,4 điểm phần trăm tình trạng ít vận động trên toàn cầu.

Theo các kịch bản khí hậu, xu hướng này có thể tiếp tục trong những thập niên tới. Nếu nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng 1,7–2°C vào giữa thế kỷ so với thời kỳ tiền công nghiệp, mức vận động của con người nhiều khả năng sẽ giảm thêm. Trong khi đó, thế giới hiện đang trên lộ trình ấm lên khoảng 2,7–3,1°C vào năm 2100, theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC).

Tác động này đặc biệt rõ ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, nơi người dân phụ thuộc nhiều hơn vào các hoạt động ngoài trời. Một số quốc gia gần xích đạo có thể chứng kiến mức tăng tình trạng ít vận động hơn 4 điểm phần trăm vào năm 2050.

Theo tính toán của nhóm nghiên cứu, sự sụt giảm vận động này có thể dẫn tới 470.000–520.000 ca tử vong bổ sung vào năm 2050, đồng thời gây thiệt hại 2,4–2,59 tỷ USD năng suất lao động mỗi năm.

Christian Garcia-Witulski, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết nhiệt độ cao khiến các hoạt động thường ngày như đi bộ đến nơi làm việc, trường học hay cửa hàng trở nên mệt mỏi hơn. Khi thời tiết quá nóng, nhiều người buộc phải giảm hoặc bỏ các hoạt động ngoài trời.

"Trong thực tế, mọi người hiếm khi dừng vận động hoàn toàn,” tác giả Garcia-Witulski nói. “Nhưng cái nóng dần làm mất đi những cơ hội an toàn và thoải mái để duy trì hoạt động thể chất.”

Các nhà khoa học cho rằng người dân ở các quốc gia giàu ít bị ảnh hưởng hơn vì họ có điều hòa, phòng tập và điều kiện làm việc linh hoạt. “Những cộng đồng giàu có thể điều chỉnh hành vi để thích nghi, trong khi nhiều nơi khác trên thế giới thì không,” nhà khoa học khí hậu Luke Parsons nhận định.

Lối sống ít vận động từ lâu đã được chứng minh làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường và ung thư. Theo một nghiên cứu năm 2024, gần 1/3 người trưởng thành trên thế giới không đạt mức vận động tối thiểu 150 phút mỗi tuần theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới.

Nghiên cứu cũng phát hiện khoảng cách đáng kể giữa nam và nữ. Các tháng nóng bổ sung liên quan tới mức tăng ít vận động 1,69 điểm phần trăm ở phụ nữ, so với 1,18 điểm phần trăm ở nam giới.

Dù còn những hạn chế về dữ liệu, các tác giả cho rằng nghiên cứu cho thấy hoạt động thể chất cần được xem là một yếu tố quan trọng trong chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu.