Di dời 40.000 căn nhà ven kênh, TPHCM đối mặt nguy cơ phát sinh nhà siêu mỏng

Sau giải phóng mặt bằng dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm qua phường Gia Định, xuất hiện 41 căn nhà siêu mỏng dưới 9m² được người dân sửa chữa trên phần đất còn lại để tiếp tục sinh sống.

Theo UBND phường Gia Định, địa phương đã nhiều lần vận động các hộ dân bàn giao toàn bộ phần đất còn lại để được xem xét bố trí tái định cư.

Tuy nhiên, phần lớn người dân không đồng ý thu hồi toàn bộ mà mong muốn giữ lại phần công trình nằm ngoài ranh giải phóng mặt bằng.

UBND phường Gia Định cho biết, phần đất còn lại sau thu hồi nhưng nằm ngoài ranh giải phóng mặt bằng vẫn thuộc quyền sử dụng hợp pháp của người dân. Trong khi đó, pháp luật hiện hành chưa có quy định cho phép Nhà nước thu hồi bắt buộc đối với các thửa đất quá nhỏ.

Trả lời Báo Lao Động, Sở Xây dựng TPHCM cho biết, việc xây dựng trên các thửa đất có diện tích nhỏ được thực hiện theo Quy chế quản lý kiến trúc TPHCM ban hành kèm Quyết định số 56/2021.

Theo quy định, lô đất dự kiến xây dựng nhà liên kế phải có diện tích tối thiểu 36m², chiều rộng mặt tiền và chiều sâu so với chỉ giới xây dựng không dưới 3m.

Đối với các lô đất không đáp ứng điều kiện này, quy chế vẫn cho phép xây dựng nhưng áp dụng nhiều giới hạn về quy mô công trình.

Nếu lô đất có chiều rộng mặt tiền hoặc chiều sâu dưới 3m, chủ sử dụng chỉ được cải tạo, sửa chữa theo hiện trạng hoặc xây dựng mới với chiều cao tối đa tại chỉ giới xây dựng là 7m, chiều cao đến đỉnh mái không quá 9m.

Đối với lô đất có diện tích dưới 15m² nhưng chiều rộng mặt tiền và chiều sâu đều từ 3m trở lên, công trình chỉ được cải tạo, sửa chữa theo hiện trạng hoặc xây dựng mới với chiều cao đến đỉnh mái không quá 7m.

Theo Sở Xây dựng, các thửa đất còn lại sau giải phóng mặt bằng có diện tích từ 2 - 7m², tùy chiều rộng mặt tiền và chiều sâu, vẫn có thể được xem xét xây dựng theo quy định hiện hành. Tuy nhiên, diện tích sử dụng quá nhỏ khiến công trình bị hạn chế về công năng, khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt.

TPHCM đặt mục tiêu di dời 40.000 căn nhà ven kênh, rạch đến năm 2030. Tuy nhiên, khoảng trống pháp lý trong xử lý các thửa đất siêu nhỏ khiến nguy cơ phát sinh thêm nhà siêu mỏng vẫn hiện hữu.

Để hạn chế tình trạng hình thành nhà siêu mỏng sau các dự án chỉnh trang đô thị, cải tạo kênh rạch, Sở Xây dựng TPHCM cho rằng chính quyền địa phương cần chủ động trao đổi, thỏa thuận với người dân để bồi thường phần diện tích đất còn lại hoặc khuyến khích các hộ dân hợp thửa nhằm bảo đảm đủ diện tích xây dựng theo quy định.

Theo TS Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TPHCM, muốn chấm dứt tình trạng nhà siêu mỏng phát sinh sau các dự án chỉnh trang đô thị, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý thay vì chỉ xử lý từng trường hợp riêng lẻ.

Ông đề xuất bổ sung quy định về diện tích tối thiểu của phần đất còn lại sau giải tỏa; không cấp phép xây dựng đối với các thửa đất không đạt chuẩn; đồng thời xây dựng cơ chế thu hồi phần đất quá nhỏ hoặc bắt buộc hợp thửa, hợp khối, hoán đổi đất để bảo đảm sử dụng đất hiệu quả.

Bên cạnh đó, cần tích hợp thiết kế đô thị ngay từ giai đoạn chuẩn bị các dự án mở đường, cải tạo kênh rạch; tăng cường kiểm soát việc cấp phép xây dựng, siết chặt giám sát thi công, đồng thời hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người dân.

"Nếu không có giải pháp đồng bộ, sau mỗi dự án mở đường hay cải tạo kênh rạch sẽ lại xuất hiện thêm những căn nhà siêu mỏng, khiến diện mạo đô thị tiếp tục chắp vá và khó đạt mục tiêu chỉnh trang bền vững" - TS Trần Quang Thắng nhận định.