Hà Nội khẳng định vị thế Thủ đô sáng tạo

Động lực phát triển của thời đại mới

Phát triển công nghiệp văn hóa là xu thế đang diễn ra mạnh mẽ, là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam, trong thời gian qua, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc của các cấp, các ngành, các địa phương, các ngành công nghiệp văn hóa đã có nhiều bước tiến mới, dần trở thành những ngành kinh tế dịch vụ quan trọng, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của văn hóa, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành và triển khai nhiều chủ trương, chính sách về phát triển văn hóa nói chung và công nghiệp văn hóa nói riêng. Nghị quyết số 33-NQ/TW, ngày 9-6-2014, Hội nghị Trung ương 9 khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đề ra mục tiêu, yêu cầu: “Xây dựng thị trường văn hóa lành mạnh, đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, tăng cường quảng bá văn hóa Việt Nam”.

Quán triệt quan điểm của Đảng, ngày 8-6-2016, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1755/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, trong đó khẳng định: “Các ngành công nghiệp văn hóa là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân”.

Vai trò của văn hóa tiếp tục được khẳng định tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng với nhiệm vụ được đề ra: “Khẩn trương triển khai phát triển có trọng tâm, trọng điểm ngành công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa trên cơ sở xác định và phát huy sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam, vận dụng có hiệu quả các giá trị, tinh hoa và thành tựu mới của văn hóa, khoa học, kỹ thuật, công nghệ của thế giới”.

Đặc biệt, ngày 17-11-2022, Hội nghị Trung ương 6 khóa XIII đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đặt ra mục tiêu “Phát triển nhanh, bền vững, hiệu quả các ngành công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa gắn với phát triển du lịch”.

Ngày 22-12-2023, Chính phủ tổ chức Hội nghị toàn quốc về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam, chỉ rõ xu thế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đối với thị trường trong nước và quốc tế, từ đó lựa chọn một số lĩnh vực có tiềm năng, lợi thế đầu tư phát triển trọng tâm, trọng điểm. Đây có thể coi là “hội nghị Diên Hồng” về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam. Tại Hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, trên thế giới, phát triển công nghiệp văn hóa đang là xu thế và dần trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia. Việt Nam được đánh giá có nhiều tiềm năng, lợi thế phát triển công nghiệp văn hóa.

Trước yêu cầu phát triển của kỷ nguyên mới, ngày 14-11-2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký Quyết định số 2486/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, xác định 10 ngành công nghiệp văn hóa chủ chốt được ưu tiên phát triển gồm: Điện ảnh; Mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm; Nghệ thuật biểu diễn; Phần mềm và các trò chơi giải trí; Quảng cáo; Thủ công mỹ nghệ; Du lịch văn hóa; Thiết kế sáng tạo; Truyền hình và phát thanh; Xuất bản. Chiến lược nêu rõ, mục tiêu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đạt tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm và đóng góp 7% GDP của đất nước. Chiến lược cũng đề ra việc xây dựng các trung tâm phân phối, đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp văn hóa, chú trọng các thị trường sẵn có và mở rộng ra các thị trường tiềm năng trong nước và quốc tế.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, các nghị quyết, quyết định về phát triển văn hóa được Đảng, Nhà nước và Chính phủ ban hành trong tiến trình phát triển của đất nước cho thấy, Đảng và Nhà nước luôn coi văn hóa là nền tảng tinh thần và là động lực quan trọng để phát triển đất nước. Công nghiệp văn hoá Việt Nam đang định hình rõ nét và cụ thể hơn khi xác định được những lĩnh vực mũi nhọn có thể tập trung đầu tư, phát triển và cạnh tranh với các nước. Điều này sẽ mở ra những cách làm sáng tạo và mới mẻ để Việt Nam có thể trở thành trung tâm công nghiệp văn hoá lớn của khu vực và thế giới.

Trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước

Là trung tâm văn hóa của cả nước, được UNESCO ghi danh vào “Mạng lưới các Thành phố sáng tạo”, Thủ đô Hà Nội luôn đóng vai trò đầu tàu trong các hoạt động phát triển văn hóa, đặc biệt là công nghiệp văn hóa.

Bám sát tinh thần chỉ đạo của Trung ương, Hà Nội đã chủ động, tiên phong đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa khi trở thành địa phương đầu tiên trên cả nước ban hành nghị quyết riêng – Nghị quyết số 09-NQ/TU về “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, trong đó đặt ra mục tiêu đến năm 2030, ngành công nghiệp văn hóa Thủ đô cơ bản trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của các ngành, lĩnh vực khác. Hà Nội nằm trong nhóm các thành phố có ngành công nghiệp văn hóa phát triển hàng đầu, có thương hiệu, sản phẩm uy tín, khả năng cạnh tranh cao với các thành phố trong khu vực. Phấn đấu doanh thu từ các ngành công nghiệp văn hóa tăng dần qua từng năm, đóng góp khoảng 8% GRDP của thành phố vào năm 2030 và 10% vào năm 2045.

Sau gần 4 năm thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TU, bức tranh công nghiệp văn hóa Thủ đô đã chuyển biến rõ nét. Nhiều sản phẩm du lịch gắn với công nghiệp văn hóa trở thành mô hình điểm, tạo sức bật cho những sáng tạo mới. Điển hình, Hà Nội xây dựng chuỗi sản phẩm khai thác giá trị các di tích, di sản, làng nghề truyền thống; công bố hơn 20 sản phẩm du lịch đêm, trở thành địa phương đi đầu trong phát triển du lịch đêm, nổi bật là tour “Đêm thiêng liêng” tại di tích Nhà tù Hỏa Lò, “Tinh hoa đạo học” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, “Ngọc Sơn đêm huyền bí” tại đền Ngọc Sơn…

Nhiều di tích, di sản trở thành không gian sáng tạo mới mẻ, ứng dụng công nghệ hiện đại như 3D mapping, laser, thực tế ảo, AI… để làm mới sản phẩm, tăng sức hấp dẫn. Điển hình như Hoàng thành Thăng Long ra mắt không gian số và tour “Ký ức Cột cờ”; Văn Miếu - Quốc Tử Giám biến Hồ Văn trở thành không gian sáng tạo mới lạ với những buổi diễn nghệ thuật thường xuyên.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà, Hà Nội định hướng phát triển công nghiệp văn hoá gắn với thương hiệu “Thành phố sáng tạo”. Cùng với việc phát huy giá trị di sản, ngày càng có nhiều không gian sáng tạo mới ra đời, thu hút hàng vạn, thậm chí hàng triệu người tham dự, như: Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội, Lễ hội Ẩm thực Hà Nội, Lễ hội Quà tặng Du lịch Hà Nội, Lễ hội Thu Hà Nội… và mới đây là Lễ hội Văn hóa Thế giới Hà Nội, Festival Thăng Long.

Là người theo sát các hoạt động sáng tạo và phát huy di sản của Hà Nội, Trưởng đại diện Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) tại Việt Nam, Jonathan Wallace Baker nhận định, từ lâu, Hà Nội đã là cầu nối giữa các nền văn hóa, nơi giao thoa giữa giá trị truyền thống với sự sáng tạo. “Chúng tôi tin rằng, thành phố có đầy đủ điều kiện để trở thành một trung tâm sáng tạo, vì sáng tạo chính là cốt lõi của văn hóa và Hà Nội sở hữu một tâm hồn văn hóa”, ông Jonathan Wallace Baker chia sẻ.

Trước yêu cầu và đòi hỏi của thời đại mới, cùng với Nghị quyết số 09-NQ/TU, Hà Nội nhanh chóng triển khai Nghị quyết số 24/2025/NQ-HĐND ngày 10-7-2025 của HĐND thành phố về việc tổ chức và hoạt động của Trung tâm Công nghiệp Văn hóa trên địa bàn; Nghị quyết số 25/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố về khu phát triển thương mại và văn hóa trên địa bàn thành phố.

Trong nhiệm kỳ mới (2026-2031), Thủ đô Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột của văn hóa trong phát triển Thủ đô, trong đó nhấn mạnh đến việc xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu, đô thị thông minh, kết nối toàn cầu, có sức hấp dẫn trong khu vực và quốc tế. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII đề ra mục tiêu đến năm 2030, Hà Nội là Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, xanh, thông minh, nơi hội tụ tinh hoa văn hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng, có sức cạnh tranh cao, có trình độ phát triển ngang tầm thủ đô các nước phát triển trong khu vực…

Có thể thấy, với hệ thống di sản phong phú, không gian văn hóa đa dạng cùng nguồn nhân lực trẻ trung, sáng tạo, Hà Nội - Thủ đô nghìn năm văn hiến hội tụ đầy đủ yếu tố để có thể trở thành trung tâm công nghiệp văn hoá của cả nước và khu vực. Bằng quyết tâm cao và những quyết sách kịp thời, đúng hướng, Thành phố đã và đang khẳng định chiến lược phát triển xuyên suốt, coi công nghiệp văn hóa là động lực quan trọng, vừa góp phần gìn giữ bản sắc vừa khẳng định vị thế của Thủ đô sáng tạo.