Hội nghị Thượng đỉnh EU: Tìm hướng chiến lược mới trước sức ép cạnh tranh

Theo Hội đồng châu Âu, hội nghị lần này là cuộc họp không chính thức giữa các nhà lãnh đạo EU, được tổ chức như một phiên thảo luận nhằm thúc đẩy cải cách kinh tế và tăng cường sức cạnh tranh của EU. Trọng tâm là củng cố thị trường chung - nền tảng kinh tế quan trọng của EU, cũng như giảm các rào cản nội khối để tạo điều kiện cho đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp.

Các nhà lãnh đạo EU dự kiến xem xét việc xây dựng một cơ chế pháp lý mới giúp doanh nghiệp hoạt động xuyên biên giới thuận lợi hơn, đồng thời thúc đẩy liên minh tiết kiệm và đầu tư, qua đó huy động nguồn vốn cho phát triển kinh tế. Ngoài ra, việc tăng quy mô và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp châu Âu trong những lĩnh vực chiến lược như công nghệ, viễn thông và năng lượng cũng nằm trong chương trình nghị sự.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh EU đối mặt với nhiều thách thức từ cạnh tranh quốc tế, sự gián đoạn chuỗi cung ứng và các biện pháp gây sức ép kinh tế từ bên ngoài. Một trong những vấn đề lớn nhất của EU hiện nay là sức ép từ hai “đối thủ” kinh tế hàng đầu thế giới là Mỹ và Trung Quốc. Trong đó, Mỹ đang thúc đẩy mạnh mẽ các chính sách hỗ trợ công nghiệp trong nước, đặc biệt thông qua các gói trợ cấp quy mô lớn cho lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng sạch và sản xuất chíp bán dẫn. Những chính sách này thu hút dòng vốn đầu tư toàn cầu, khiến nhiều doanh nghiệp châu Âu cân nhắc chuyển dịch hoạt động sang thị trường Mỹ để tận dụng ưu đãi. Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục mở rộng ảnh hưởng kinh tế thông qua năng lực sản xuất quy mô lớn và lợi thế chi phí thấp. Nhiều ngành công nghiệp của EU, đặc biệt là sản xuất pin, năng lượng tái tạo và thiết bị điện tử, đang chịu áp lực cạnh tranh mạnh mẽ từ các doanh nghiệp Trung Quốc.

Từ lâu, EU đã hưởng lợi từ toàn cầu hóa, nhưng điều này cũng khiến liên minh trở nên dễ tổn thương trước các gián đoạn chuỗi cung ứng. Đại dịch Covid-19 và các xung đột địa chính trị đã làm bộc lộ điểm yếu của EU khi phụ thuộc lớn vào nguồn cung nguyên liệu thô, linh kiện công nghệ và năng lượng từ bên ngoài. Đặc biệt, nhiều vật liệu quan trọng cho công nghệ cao như đất hiếm, lithium hay cobalt vẫn chủ yếu được nhập khẩu. Điều này khiến EU dễ gặp rủi ro về an ninh kinh tế, đồng thời hạn chế khả năng phát triển các ngành công nghiệp chiến lược.

Ngoài ra, dù sở hữu nền tảng khoa học, công nghệ mạnh nhưng EU vẫn bị đánh giá là chậm hơn Mỹ và Trung Quốc trong thương mại hóa công nghệ và phát triển các tập đoàn công nghệ quy mô toàn cầu. Trong khi Mỹ thống trị các nền tảng số và trí tuệ nhân tạo, còn Trung Quốc phát triển nhanh công nghệ sản xuất và thương mại điện tử, EU vẫn gặp khó khăn trong việc hình thành những “gã khổng lồ công nghệ” có sức cạnh tranh quốc tế. Một phần nguyên nhân xuất phát từ sự phân mảnh thị trường, quy định khác biệt giữa các quốc gia thành viên và khả năng huy động vốn đầu tư cho đổi mới sáng tạo còn hạn chế.

Chính vì vậy, tại hội nghị lần này, các nhà lãnh đạo sẽ tập trung tìm biện pháp giảm thiểu rủi ro đối với những chuỗi cung ứng quan trọng, đặc biệt là nguyên liệu thô và công nghệ then chốt. Bên cạnh đó, EU cũng cân nhắc áp dụng cơ chế ưu tiên sản xuất nội khối trong một số lĩnh vực chiến lược nhằm bảo vệ doanh nghiệp châu Âu trước cạnh tranh không công bằng.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng, EU cần thúc đẩy cải cách, tăng cường khả năng tự chủ chiến lược và củng cố vị thế kinh tế. Ông đề xuất cơ chế thúc đẩy hợp nhất các thị trường vốn và tín dụng, huy động nguồn lực nội khối hiệu quả hơn thông qua các sáng kiến như Liên minh Lưu ký và Đầu tư, cũng như cách hạn chế sự phụ thuộc vào nguồn lực và công nghệ nước ngoài.

Giới quan sát nhận định, hội nghị ngày 12-2 có thể chưa đưa ra quyết định cụ thể, song sẽ đặt nền tảng cho các chính sách quan trọng trong tương lai, đặc biệt là những quyết định dự kiến được thảo luận tại Hội đồng châu Âu vào tháng 3-2026.