Tin tức trở thành điểm tựa an sinh

Đầu dây bên kia là giọng nói mệt mỏi, buồn bã của người con gái chăm mẹ già nhiều năm nằm liệt giường. Người phụ nữ ấy không hỏi về một chính sách mới, cũng không đề nghị báo chí "đòi quyền lợi" thay mình. Điều bà mong mỏi chỉ giản dị: "Gia đình tôi không biết phải làm thế nào để mẹ được nhận lại khoản lương hưu mà bà đã có cả đời lao động mới có được...".

Câu nói ấy đeo đẳng tôi suốt nhiều ngày sau đó.

Theo dõi mảng bảo hiểm xã hội, tôi từng nghĩ công việc của mình sẽ gắn với những cuộc họp, những nghị định, thông tư hay các bảng số liệu dày đặc. Nhưng càng đi, càng gặp nhiều người lao động, người nghỉ hưu, bệnh nhân và cả những cán bộ đang thực thi chính sách, tôi càng hiểu rằng phía sau mỗi điều khoản pháp luật luôn là cuộc đời của nhiều con người.

Và cũng từ đó, tôi hiểu vì sao Báo Lao Động suốt gần một thế kỷ qua vẫn luôn dành một vị trí đặc biệt cho những câu chuyện về an sinh.

Không phải những con số, mà là những phận người

Nếu chỉ nhìn vào báo cáo, lĩnh vực bảo hiểm xã hội đa phần là những con số: Bao nhiêu người tham gia? Bao nhiêu nghìn tỉ đồng chi trả? Bao nhiêu doanh nghiệp chậm đóng? Bao nhiêu trường hợp được hưởng chế độ? Nhưng khi bắt đầu theo dõi lĩnh vực này, tôi nhận ra những con số ấy chưa bao giờ vô tri.

Đằng sau mỗi khoản nợ bảo hiểm là một công nhân chưa thể chốt sổ để tìm việc mới. Đằng sau một quy định về thai sản là niềm vui của một gia đình trẻ. Đằng sau một tấm thẻ bảo hiểm y tế là cơ hội được tiếp tục điều trị của một bệnh nhân. Và đằng sau khoản lương hưu chưa được nhận là những tháng ngày chờ đợi của một người già yếu.

Có lẽ vì thế mà mỗi lần cầm máy ghi âm, ghi hình để bước vào một cuộc phỏng vấn, tôi luôn tự nhắc mình rằng điều cần lắng nghe trước tiên không phải những con số, mà là con người.

Vụ việc về cụ bà Nguyễn Thị Ngát (Hà Nội) suốt 5 năm chưa thể nhận được tiền trợ cấp BHXH là một trong những dấu ấn khiến tôi nhớ nhất.

Càng tìm hiểu hồ sơ, câu chuyện càng trở nên phức tạp. Có quy định về ủy quyền, có quy định về giám hộ liên quan đến Tòa án, Viện Kiểm sát, có trách nhiệm của chính quyền cơ sở, của cơ quan bảo hiểm xã hội địa phương và cả những khoảng trống khi áp dụng pháp luật vào thực tế.

Tôi đọc lại các quy định, tìm gặp luật sư, trao đổi với cơ quan bảo hiểm xã hội, làm việc với chính quyền địa phương. Mỗi cuộc gặp lại bổ sung thêm một mảnh ghép.

Điều khiến tôi trăn trở nhất không phải là xác định đúng hay sai thuộc về đơn vị nào, mà là làm sao để câu chuyện ấy được nhìn nhận từ góc độ quyền lợi của người dân. Bởi nếu chỉ dừng ở việc chỉ ra một bất cập, bài báo sẽ khép lại khi trang báo khép lại.

Nhưng nếu góp phần thúc đẩy các bên cùng ngồi lại, cùng tìm giải pháp, thì giá trị của báo chí sẽ còn tiếp tục sau khi bài báo được xuất bản.

Ngày biết tin cơ quan bảo hiểm xã hội mang toàn bộ khoản tiền lương hưu còn tồn đọng đến tận nhà chi trả cho cụ, tôi không nghĩ đó là "thành quả" của riêng người làm báo.

Nghề "giải mã" chính sách để người dân dễ tiếp cận hơn

Làm báo về bảo hiểm xã hội còn có một công việc rất đặc biệt: Biến những văn bản pháp luật vốn khô khan thành thông tin mà bất kỳ người dân nào cũng có thể hiểu. "Giải mã" chính sách để người dân dễ tiếp cận hơn cũng là công việc hàng ngày của các nhà báo.

Khi Bộ Y tế ban hành quy định mới về các nhóm bệnh được khám, chữa bệnh không cần giấy chuyển tuyến nhưng vẫn được hưởng bảo hiểm y tế, tôi không muốn chỉ dừng lại ở việc đưa tin. Tôi dành thời gian đọc từng phụ lục, đối chiếu từng nhóm bệnh, trao đổi với chuyên gia để trả lời câu hỏi đơn giản nhất: "Người dân sẽ được hưởng quyền lợi gì?".

Sau khi bài viết được đăng tải, rất nhiều độc giả liên hệ với tòa soạn để hỏi thêm về trường hợp của mình hoặc người thân. Những câu hỏi ấy khiến tôi nhận ra, đôi khi giá trị lớn nhất của một bài báo không nằm ở lượng người đọc, mà ở việc giúp một người bệnh hiểu đúng quyền lợi của mình, để không bỏ lỡ cơ hội được điều trị theo chính sách. Đó cũng là lúc tôi cảm nhận rõ hơn vai trò của báo chí trong việc đưa chính sách đến gần cuộc sống.

Trong những năm tháng theo dõi lĩnh vực bảo hiểm xã hội, có một chủ đề luôn khiến tôi day dứt: tình trạng doanh nghiệp chậm đóng, nợ đóng bảo hiểm xã hội.

Những báo cáo thống kê có thể chỉ ghi vài dòng về số nợ tăng hay giảm. Nhưng khi gặp những người lao động bị treo chế độ thai sản, không được giải quyết bảo hiểm thất nghiệp hoặc không thể chốt sổ để chuyển việc, tôi mới hiểu tác động của những khoản nợ ấy lớn đến mức nào.

Có người nói với tôi: "Tôi đóng bảo hiểm suốt nhiều năm, đến khi cần mới biết quyền lợi của mình đang bị treo". Câu nói ấy cũng nhắc tôi rằng trách nhiệm của người làm báo không chỉ là kiên trì phản ánh sự việc, mà còn phải đặt ra những câu hỏi để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và xã hội cùng nhìn vào.

Bởi mỗi bài báo về nợ bảo hiểm xã hội, về thực thi chính sách hay về những vướng mắc trong giải quyết chế độ, xét đến cùng đều hướng tới một mục tiêu chung: quyền lợi chính đáng của người lao động phải được bảo vệ.

Đó cũng là lý do, mỗi khi bắt đầu một đề tài mới, tôi luôn tự nhắc mình rằng: Phía sau những con số vẫn luôn là con người. Và khi người làm báo biết lắng nghe những con người ấy bằng tất cả sự cẩn trọng và trách nhiệm, tin tức sẽ không chỉ dừng lại trên trang báo.

Tin tức sẽ trở thành một điểm tựa an sinh.