Từ 1-7, Hà Nội chính thức triển khai vùng phát thải thấp

Đây là bước đi đầu tiên trong chiến lược kiểm soát phát thải từ giao thông, hướng tới cải thiện chất lượng không khí bằng các giải pháp đồng bộ, có lộ trình và đi kèm nhiều chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi sang phương tiện xanh.

Bước khởi đầu cho chiến lược giảm phát thải

Sáng 1-7, những tuyến phố quanh hồ Hoàn Kiếm vẫn tấp nập người và xe như thường lệ. Không có rào chắn, cũng không xuất hiện cảnh phương tiện sử dụng xăng, dầu bị dừng lưu thông như nhiều người từng hình dung khi nghe thông tin Hà Nội triển khai vùng phát thải thấp. Điều thay đổi từ hôm nay không phải là một lệnh cấm đồng loạt mà là sự khởi đầu của lộ trình kiểm soát phát thải được thiết kế theo từng bước, từng khu vực và từng nhóm phương tiện.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, giai đoạn đầu của Đề án "Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1" được triển khai từ ngày 1-7 đến hết năm 2026 tại Khu vực 1 và Khu vực 2 thuộc phường Hoàn Kiếm, giới hạn bởi các tuyến Hàng Đậu - Phùng Hưng - Tràng Thi - Hàng Khay - Tràng Tiền - Trần Quang Khải - Trần Nhật Duật. Đây là giai đoạn thí điểm nhằm đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng.

Bà Lưu Thị Thanh Chi, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) khẳng định, điều quan trọng nhất người dân cần hiểu đúng là từ ngày 1-7, thành phố không cấm toàn bộ xe mô tô, xe gắn máy và ô tô sử dụng xăng, dầu trên toàn bộ Vành đai 1. Các biện pháp hạn chế chỉ áp dụng theo khu vực, khung giờ và từng nhóm phương tiện, đồng thời được mở rộng theo lộ trình từ năm 2027 và 2028.

Theo bà Chi, vùng phát thải thấp là một hợp phần trong chiến lược cải thiện chất lượng môi trường không khí của Thủ đô. Thành phố không chỉ kiểm soát phương tiện mà còn phát triển giao thông công cộng, hạ tầng xanh và các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện nhằm hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ môi trường và nhu cầu đi lại của người dân.

Việc triển khai đề án xuất phát từ thực tế chất lượng không khí Hà Nội nhiều năm qua thường xuyên ở mức đáng lo ngại. Thành phố hiện có hơn 8 triệu phương tiện giao thông, trong đó giao thông là một trong những nguồn phát thải trực tiếp lớn, đặc biệt đối với bụi mịn PM2.5.

Không chỉ hướng tới giảm ô nhiễm không khí, vùng phát thải thấp còn góp phần giảm tiếng ồn, ùn tắc giao thông, đồng thời thúc đẩy người dân sử dụng xe buýt, đường sắt đô thị, xe đạp công cộng và các phương tiện sử dụng năng lượng sạch.

Điểm đáng chú ý là Hà Nội lựa chọn cách tiếp cận thận trọng. Thay vì áp dụng ngay các biện pháp hành chính mạnh, thành phố triển khai đồng thời nhiều giải pháp như tổ chức lại giao thông, kiểm soát khí thải, phát triển vận tải công cộng và ứng dụng công nghệ giám sát, qua đó giảm tối đa tác động đến đời sống người dân.

Đồng bộ hạ tầng để chính sách phát huy hiệu quả

Trong giai đoạn đầu, các biện pháp chủ yếu mang tính điều tiết giao thông và định hướng chuyển đổi. Khu vực 1 cấm toàn bộ phương tiện từ 19 giờ đến 24 giờ vào các tối thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật; xe khách trên 16 chỗ, xe tải và một số nhóm phương tiện khác phải tuân thủ quy định về khung giờ lưu thông. Đối với xe máy, thành phố khuyến khích hạn chế sử dụng phương tiện cũ, từng bước chuyển đổi sang phương tiện đạt tiêu chuẩn khí thải cao hơn hoặc sử dụng năng lượng sạch.

Theo lộ trình, từ năm 2027 vùng phát thải thấp sẽ mở rộng sang phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam; từ năm 2028 mở rộng trên toàn bộ Vành đai 1, đồng thời siết chặt tiêu chuẩn khí thải đối với xe cơ giới.

PGS.TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam cho biết, đây là bước đi phù hợp trong bối cảnh ô nhiễm không khí đang là thách thức lớn của các đô thị. Ông cho rằng giao thông là nguồn phát thải quan trọng đối với bụi mịn PM2.5 nên việc kiểm soát theo lộ trình là cần thiết.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh vùng phát thải thấp chỉ thành công khi được triển khai đồng bộ với phát triển giao thông công cộng. Người dân chỉ sẵn sàng giảm sử dụng phương tiện cá nhân khi có hệ thống xe buýt, đường sắt đô thị và các phương tiện trung chuyển đủ thuận tiện, an toàn và chi phí hợp lý. Hà Nội cũng cần tiếp tục mở rộng xe buýt điện, đẩy nhanh tiến độ các tuyến metro, xây dựng bãi đỗ xe trung chuyển và phát triển hạ tầng dành cho xe đạp công cộng.

Song song với các biện pháp quản lý, Hà Nội triển khai nhiều chính sách hỗ trợ như miễn vé xe buýt trong phạm vi Vành đai 1 đến hết ngày 30-6-2027, phát triển xe buýt điện, nghiên cứu tuyến xe buýt cỡ nhỏ, mở rộng mạng lưới xe đạp công cộng, bổ sung trạm sạc và hỗ trợ chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch.

Là người thường xuyên làm việc tại khu vực trung tâm, anh Nguyễn Văn Minh (phường Cửa Nam) cho rằng, chủ trương xây dựng vùng phát thải thấp là cần thiết. Theo anh, điều người dân mong muốn nhất là giao thông công cộng ngày càng thuận tiện để việc chuyển đổi phương thức đi lại trở nên tự nhiên thay vì bị áp đặt.

Trong khi đó, chị Lê Thu Hà, chủ một cửa hàng kinh doanh trên phố Hàng Bài, cho rằng việc thành phố lựa chọn lộ trình từng bước giúp các hộ kinh doanh có thời gian thích nghi.

"Nếu triển khai ngay các biện pháp mạnh thì chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến việc giao nhận hàng hóa. Việc thí điểm trước rồi mới mở rộng sẽ tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh", chị Hà nói.

Có thể thấy, vùng phát thải thấp không chỉ là giải pháp hạn chế phương tiện giao thông mà còn là bước khởi đầu cho quá trình chuyển đổi mô hình phát triển đô thị theo hướng xanh và bền vững. Thành công của mô hình sẽ phụ thuộc vào chất lượng hạ tầng giao thông công cộng, sự đồng bộ trong tổ chức thực hiện cũng như sự đồng thuận của người dân và doanh nghiệp.

Việc Hà Nội lựa chọn triển khai theo lộ trình, bắt đầu từ quy mô nhỏ rồi từng bước mở rộng cho thấy cách tiếp cận thận trọng nhưng kiên định. Nếu được thực hiện hiệu quả, vùng phát thải thấp sẽ góp phần cải thiện chất lượng không khí, giảm phát thải khí nhà kính và tạo nền tảng để Thủ đô xây dựng hệ thống giao thông hiện đại, văn minh, hướng tới mục tiêu phát triển xanh và bền vững.