Chung tay từ cơ sở, vững vàng trước thiên tai

Đây cũng là nội dung được nhấn mạnh trong Tuần lễ quốc gia phòng, chống thiên tai năm 2026 diễn ra từ ngày 15 đến 22-5, với chủ đề “Cộng đồng chung tay phòng, chống thiên tai”.

Ý thức cộng đồng quyết định sức chống chịu

Qua tổng kết công tác phòng, chống thiên tai năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026, nhiều xã, phường của Hà Nội đã thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn ngay từ cơ sở. Bài học chung cho thấy, để đứng vững trước thiên tai, điều cần củng cố trước hết không chỉ là chất lượng công trình, công tác bảo đảm vật tư hay phương tiện, mà còn là ý thức trách nhiệm của cán bộ, người dân và sự vận hành thực chất của phương châm “4 tại chỗ” (chỉ huy tại chỗ; lực lượng tại chỗ; phương tiện, vật tư tại chỗ; hậu cần tại chỗ).

Tại xã Xuân Mai, Phó Chủ tịch UBND xã Trịnh Bá Thường cho biết, địa phương có địa hình phức tạp, thường xuyên chịu tác động của lũ rừng ngang. Nhưng một số khó khăn lại đến từ chính yếu tố con người.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Mai Trịnh Bá Thường, vẫn còn tình trạng một số người dân chưa nhận thức đầy đủ mức độ nguy hiểm của thiên tai, còn tâm lý chủ quan, lơ là; cá biệt có trường hợp bơi thuyền, đánh bắt cá trong vùng nước lũ, tự ý tháo dỡ bao tải cát dự phòng, chống tràn, lấn chiếm hành lang bảo vệ đê điều. Khi cộng đồng chưa thật sự coi phòng, chống thiên tai là việc của chính mình, sự chủ động từ cơ sở khó có thể trọn vẹn.

Tại xã Trần Phú, Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Mạnh Hà cũng thẳng thắn nhìn nhận công tác phòng, chống thiên tai năm qua vẫn còn một số tồn tại. Nhận thức và trách nhiệm của một số ban, ngành và một bộ phận người dân chưa đầy đủ; còn tâm lý chủ quan, chưa chủ động trong phòng ngừa, ứng phó khi có tình huống xảy ra; công tác phối hợp giữa các lực lượng có thời điểm chưa chặt chẽ.

Nguyên nhân, theo ông Nguyễn Mạnh Hà, là do công tác tuyên truyền ở một số nơi chưa thực sự sâu rộng; ý thức chủ động, phòng ngừa của một bộ phận người dân còn hạn chế; việc chuẩn bị lực lượng, vật tư, phương tiện có thời điểm chưa đầy đủ; công tác kiểm tra, rà soát, xử lý các điểm có nguy cơ mất an toàn chưa được thực hiện thường xuyên, kịp thời.

Không chỉ bất cập về ý thức cộng đồng, ở một số nơi năng lực xử lý ban đầu của lực lượng cơ sở cũng còn hạn chế. Đại diện xã Trung Giã cho biết, qua thực tế ứng phó mưa bão năm 2025, địa phương nhận thấy lực lượng tại chỗ vẫn còn mỏng, kỹ năng cứu hộ, cứu nạn chưa đồng đều, việc liên lạc, phối hợp trong điều kiện mất điện, mất sóng còn bị động.

Từ góc độ toàn thành phố, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa cho rằng, ở một số nơi, việc kiện toàn Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự cấp xã còn chậm; công tác thông tin, báo cáo chưa thật kịp thời; việc chuẩn bị vật tư, phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ” chưa chủ động.

Đặc biệt, đồng chí Nguyễn Đình Hoa nhấn mạnh một thực tế đáng suy nghĩ là có lúc, khi các lực lượng đang nỗ lực hỗ trợ địa phương chống lũ tràn đê, di chuyển đồ đạc lên cao, vẫn có người đứng xem, quay phim, chụp ảnh thờ ơ như không phải việc của chính mình, của làng mình, xã mình.

Những đánh giá ấy cho thấy rất rõ: Thiên tai có thể ngày càng cực đoan hơn, nhưng thiệt hại nặng hay nhẹ nhiều khi lại phụ thuộc vào sự chủ động của cơ sở. Khi từng cán bộ làm đúng trách nhiệm, từng lực lượng phối hợp chặt chẽ, từng người dân không đứng ngoài cuộc, sức chống chịu của địa phương sẽ được nâng lên rõ rệt.

Nâng cao năng lực lực lượng tại chỗ

Không dừng ở việc chỉ ra hạn chế, Hà Nội đang từng bước gia cố năng lực ứng phó từ cấp cơ sở. Đại tá Phùng Chí Cao, Phó Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Chánh Văn phòng Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự thành phố cho biết, 126/126 xã, phường của thành phố đang tiếp tục rà soát, kiện toàn đội xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã, nòng cốt là dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên, có sự tham gia của đoàn thanh niên, hội phụ nữ và các lực lượng khác ở cơ sở.

Không chỉ kiện toàn tổ chức, Hà Nội còn chú trọng bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho lực lượng tại chỗ và người dân. Trong năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức 60 hội nghị tuyên truyền, 37 hội nghị hướng dẫn đánh giá rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng và 60 hội nghị tập huấn kỹ năng cho lực lượng xung kích cấp xã. Thành phố cũng đã hoàn thành Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng” giai đoạn 2021-2025, đồng thời tham mưu triển khai giai đoạn 2026-2030. Những con số ấy cho thấy Hà Nội đang chuyển từ tuyên truyền đơn thuần sang nâng cao kỹ năng ứng phó, xử lý tình huống ngay tại cơ sở.

Cùng với đó, các đơn vị, địa phương của Hà Nội đã hiệp đồng với các đơn vị quân đội, công an về lực lượng, phương tiện làm nhiệm vụ phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, sự cố. Thành phố đồng thời xây dựng kịch bản điều hành trực tuyến, phối hợp xây dựng quy chế điều hành chống ngập úng nội đô, nghiên cứu lắp đặt các trạm quan trắc, cảnh báo thời tiết, mưa lũ và áp dụng công nghệ phục vụ chỉ huy, điều hành…

Tuy nhiên, để tinh thần “cộng đồng chung tay phòng, chống thiên tai” đi vào chiều sâu, điều quan trọng là phải tiếp tục khắc phục những hạn chế đã được chỉ ra. Trong đó, việc kiện toàn tổ chức ở cơ sở phải kịp thời hơn; rà soát điểm xung yếu phải kỹ hơn, vật tư, trang thiết bị phải đầy đủ hơn; thông tin, báo cáo phải nhanh hơn và việc hướng dẫn kỹ năng ứng phó cho người dân phải thực chất hơn.

Tuần lễ quốc gia phòng, chống thiên tai năm 2026 vì thế không chỉ là dịp truyền thông, mà còn là lời nhắc về trách nhiệm hành động. Thiên tai không chờ chúng ta chuẩn bị xong mới xảy ra. Bởi vậy, chỉ khi từng xã, phường thật sự chủ động, từng lực lượng tại chỗ đủ năng lực và từng người dân ý thức rõ trách nhiệm của mình, Hà Nội mới có thể vững vàng hơn trước thiên tai.