Luật Thủ đô năm 2026: Mở đường cải cách thủ tục hành chính

Không chỉ trao thêm thẩm quyền cho chính quyền thành phố, Luật Thủ đô năm 2026 còn mở ra cơ chế để Hà Nội chủ động điều chỉnh quy trình giải quyết thủ tục theo hướng tinh gọn, minh bạch, hiện đại, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

Trao quyền mạnh hơn để giảm tầng nấc trung gian

Trong nhiều năm qua, cải cách thủ tục hành chính luôn được Hà Nội xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng nền hành chính phục vụ, chuyên nghiệp và hiện đại. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, ở nhiều lĩnh vực, việc giải quyết thủ tục hành chính vẫn chịu sự ràng buộc bởi các quy định phân tán, chồng chéo; nhiều nội dung phụ thuộc vào hướng dẫn của cơ quan trung ương khiến thời gian xử lý kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu quả điều hành và môi trường đầu tư.

Luật Thủ đô năm 2026 được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt khi đặt trọng tâm vào nguyên tắc “phân quyền triệt để, toàn diện”, đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố.

Theo Điều 4 của Luật, thành phố được trao cơ chế phân quyền, phân cấp linh hoạt, liên tục, thường xuyên cho cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện một hoặc một số nhiệm vụ, quyền hạn phù hợp thực tiễn. Đây được xem là nền tảng quan trọng để giảm bớt các tầng nấc trung gian trong quản lý hành chính.

Điểm đặc biệt nằm ở chỗ, Hà Nội không chỉ được giao thêm quyền mà còn được quyền chủ động tổ chức thực hiện theo mô hình phù hợp thực tiễn đô thị đặc biệt. Điều này giúp các quyết định hành chính có thể được xử lý nhanh hơn, sát thực tế hơn thay vì phải chờ đợi quy trình xin ý kiến nhiều cấp.

Nhiều chuyên gia nhận định, nếu trước đây có tình trạng “xin - cho” hoặc “chờ hướng dẫn” trong một số thủ tục, thì với tinh thần của Luật Thủ đô năm 2026, Hà Nội sẽ có nhiều dư địa hơn để tự quyết các nội dung thuộc thẩm quyền, từ đó rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ cho người dân và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, Điều 8 của Luật mở ra cơ chế rất mới: Chính quyền thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đang được quy định trong văn bản của cơ quan trung ương, miễn là bảo đảm mục tiêu cải cách hành chính, tạo thuận lợi cho cá nhân, tổ chức.

Một nguyên tắc quan trọng được luật đặt ra là: Không quy định thêm thành phần hồ sơ, không tăng thêm yêu cầu, điều kiện, không kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính đang áp dụng. Đây được xem là “hàng rào kỹ thuật” nhằm bảo đảm cải cách thực chất, tránh tình trạng phát sinh thêm thủ tục.

“Luật Thủ đô cần tạo cơ chế linh hoạt hơn trong quản trị đô thị, nhất là ở cấp cơ sở. Thực tiễn Hà Nội đang có sự đan xen giữa khu vực đô thị và nông thôn, vì vậy cần giao thẩm quyền phù hợp để chính quyền xã, phường chủ động quyết định các vấn đề dân cư khi đủ điều kiện. Nếu thiếu cơ chế linh hoạt sẽ tạo “độ trễ thể chế”, làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản trị và chưa đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính của một đô thị đặc biệt.

Đại biểu Quốc hội Trần Thị Nhị Hà (Đoàn Hà Nội)

Theo nhiều đại biểu Quốc hội khi góp ý hoàn thiện dự thảo Luật, việc trao cơ chế này cho Hà Nội là cần thiết để Thủ đô có thể phát huy vai trò đầu tàu đổi mới quản trị quốc gia, đồng thời thử nghiệm những mô hình quản lý tiên tiến trước khi nhân rộng.

Từ góc nhìn quản trị công, các chuyên gia cho rằng, đây là bước chuyển từ tư duy “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phục vụ”, bởi mục tiêu cuối cùng không phải là duy trì quy trình phức tạp mà là nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và thúc đẩy phát triển.

Tạo hành lang pháp lý cho nền hành chính số

Không chỉ dừng lại ở việc đơn giản hóa quy trình, Luật Thủ đô năm 2026 còn đặt nền móng cho một nền hành chính hiện đại thông qua cơ chế phát triển công vụ số và hành chính số.

Theo Điều 7, UBND thành phố được trao thẩm quyền quy định chính sách, biện pháp tổ chức thực hiện nền hành chính số, công vụ số; đồng thời phát huy dân chủ ở cơ sở, tăng cường sự tham gia của người dân trong quản trị địa phương.

Điều này mang ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Hà Nội đang thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện. Khi dữ liệu được kết nối liên thông, nhiều thủ tục hành chính có thể được giải quyết trực tuyến, giảm tối đa việc người dân phải đi lại hoặc bổ sung giấy tờ nhiều lần.

Luật cũng cho phép thành phố chủ động quy định phương thức quản trị tiên tiến dựa trên dữ liệu số, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý nhà nước; thúc đẩy chia sẻ dữ liệu công - tư theo hợp đồng khai thác dữ liệu.

“Tôi đánh giá cao quy định của Luật Thủ đô về thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền Hà Nội. Theo đó, thành phố không chỉ thực hiện quy định của cấp trên mà còn được chủ động thiết kế chính sách, điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, không tăng thêm hồ sơ, điều kiện hay thời gian giải quyết. Đây là cơ chế cần thiết để tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, tạo dư địa để Thủ đô “tự quyết, tự làm, tự chịu trách nhiệm”, song cần quy định chặt chẽ để tránh tùy nghi trong quá trình thực thi.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Quảng Trị)

Theo các chuyên gia về chuyển đổi số, một trong những điểm nghẽn lớn nhất của cải cách hành chính hiện nay là tình trạng dữ liệu phân mảnh, thiếu liên thông giữa các cơ quan. Khi Luật Thủ đô năm 2026 mở cơ chế để Hà Nội chủ động xây dựng nền hành chính số, nhiều thủ tục có thể được tự động hóa, giảm khâu trung gian và tăng tính minh bạch.

Trong lĩnh vực đầu tư, quy hoạch, xây dựng - những lĩnh vực thường phát sinh nhiều thủ tục - Luật cũng mở cơ chế linh hoạt hơn. Thành phố có thể quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật hoặc giải quyết những nội dung trung ương chưa có quy định cụ thể.

Đặc biệt, cơ chế thí điểm chính sách mới, khác với Luật hoặc những vấn đề chưa được pháp luật quy định được xem là bước mở đường quan trọng. Điều này giúp Hà Nội có thể thử nghiệm các giải pháp cải cách thủ tục hành chính mới trong giới hạn kiểm soát, đánh giá hiệu quả trước khi áp dụng rộng hơn.

Việc Luật quy định rõ cơ chế giám sát, đánh giá, trách nhiệm giải trình và điều chỉnh kịp thời nếu việc phân quyền không hiệu quả cũng cho thấy định hướng cải cách không phải là “buông lỏng quản lý”, mà là quản trị hiện đại, đi cùng kiểm soát quyền lực.

Từ thực tiễn cải cách hành chính nhiều năm qua, bài học cho thấy, cải cách chỉ hiệu quả khi người dân thực sự cảm nhận được sự thay đổi trong từng hồ sơ, từng quy trình giải quyết công việc. Vì vậy, giá trị lớn nhất của Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ nằm ở việc trao thêm quyền cho chính quyền thành phố, mà còn ở khả năng biến những quyền đó thành hành động cụ thể nhằm phục vụ người dân tốt hơn.

Trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới mục tiêu trở thành đô thị thông minh, hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực, việc mở đường cho cải cách thủ tục hành chính thông qua Luật Thủ đô năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mạnh mẽ cho phát triển, đồng thời xây dựng một nền hành chính công khai, minh bạch, hiệu lực và gần dân hơn.