Thiết kế bảo hiểm xã hội linh hoạt cho tài xế công nghệ

“Đối tác” không bảo hiểm

Ông Nguyễn Văn Hà, 50 tuổi, mỗi ngày vẫn “cày” 12-14 tiếng trên đường. Ông Hà cho biết, sáng sớm, khi bật ứng dụng lên, ông phải chạy đua với từng cuốc xe, chắt chiu từng đồng tiền chiết khấu để trang trải tiền xăng, tiền thuê trọ, tiền học của con, tiền chợ hằng ngày...

“Ở cái tuổi xương khớp bắt đầu đau nhức, việc dầm mưa nắng ngoài đường từ sáng sớm đến đêm muộn bào mòn sức khỏe rất nhanh. Áp lực kinh tế không cho phép tôi dừng lại” - ông Hà nói.

Nghĩ đến tương lai, điều khiến ông Hà hoang mang nhất là dù làm việc chăm chỉ mỗi ngày nhưng ông không có hợp đồng lao động chính thức, không hề được tính là người lao động của hãng. Với danh nghĩa “đối tác”, ông không có BHXH, không có bảo hiểm y tế do doanh nghiệp hỗ trợ và đương nhiên không có lương hưu hay chế độ thâm niên.

“Mong ước lớn nhất của tôi là sớm có cơ chế pháp lý rõ ràng để lao động công nghệ được bao phủ an sinh xã hội. Chúng tôi muốn có cơ chế tham gia bảo hiểm chủ động, có thể trích đóng theo từng cuốc xe và có sự đóng góp của hãng công nghệ. Nếu được như vậy, lao động tự do sẽ bớt gánh nặng, có điểm tựa vững chắc hơn khi không còn đủ sức chạy xe” - ông Hà chia sẻ.

Trường hợp của ông Hà không phải cá biệt mà là bức tranh chung của lực lượng lao động nền tảng số hiện nay. Họ tự gánh chịu toàn bộ rủi ro về tai nạn giao thông, bệnh nghề nghiệp hay sự sụt giảm sức khỏe theo thời gian mà không có bất kỳ điểm tựa an sinh nào.

Cần thiết kế các gói bảo hiểm mang tính linh hoạt

Nhìn nhận về thực trạng này, ông Lê Quang Trung - nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm - cho rằng, bản chất công việc của lao động phi chính thức trên nền tảng số mang tính linh hoạt cao về thời gian, thu nhập không ổn định theo tháng. Do đó, nếu áp dụng cứng nhắc cơ chế BHXH truyền thống sẽ tạo ra rào cản lớn khiến họ khó tiếp cận.

Theo ông Lê Quang Trung, để đưa lực lượng lao động này vào “lưới” an sinh, cơ quan quản lý cần thiết kế các gói bảo hiểm mang tính linh hoạt cao.

Linh hoạt về mức đóng và phương thức đóng khi cho phép người lao động đóng theo tuần, theo ngày hoặc trừ trực tiếp theo phần trăm doanh thu của từng chuyến xe/đơn hàng thay vì bắt buộc đóng cố định theo tháng.

Đa dạng hóa gói quyền lợi thông qua thiết kế các gói bảo hiểm ngắn hạn (tai nạn lao động, ốm đau, thai sản) kết hợp với tích lũy dài hạn (hưu trí), giúp tài xế thấy ngay quyền lợi thiết thân trước mắt.

Hỗ trợ từ ngân sách khi Nhà nước có chính sách hỗ trợ đóng từ ngân sách phù hợp đối với nhóm lao động có thu nhập thấp, người yếu thế khi mới tham gia hệ thống.

Đặc biệt, bàn về trách nhiệm tài chính, ông Lê Quang Trung nhấn mạnh cần tính đến phương án chia sẻ trách nhiệm ba bên rõ ràng: Nhà nước - người lao động - doanh nghiệp cung cấp nền tảng số.

“Các doanh nghiệp công nghệ sở hữu ứng dụng gọi xe, giao hàng không thể đứng ngoài vòng kết nối an sinh. Họ hưởng lợi từ sức lao động của tài xế thì phải có trách nhiệm trích một tỉ lệ phần trăm kinh phí từ mỗi giao dịch để trích nộp vào quỹ bảo hiểm cho người lao động. Sự chia sẻ trách nhiệm hài hòa này vừa giảm gánh nặng cho tài xế, vừa buộc doanh nghiệp thể hiện trách nhiệm xã hội” - ông Trung phân tích.

Ông Trung khẳng định, việc thể chế hóa chính sách an sinh linh hoạt dành riêng cho lao động nền tảng số không chỉ bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động, mà còn là giải pháp căn cơ để mở rộng diện bao phủ BHXH, hướng tới mục tiêu an sinh toàn dân bền vững.