Khi du lịch cứu những ngôi làng đang dần biến mất ở Himalaya

Khi hoàng hôn buông xuống làng Kathdhara, những đám mây phía chân dãy Himalaya chuyển sang sắc hồng nhạt như muối hồng nổi tiếng của vùng núi này.

Trước những khung cửa sơn xanh màu hoa ngô, các dây ớt đỏ được trải ra phơi nắng. Trên nền ruộng bậc thang xanh mướt, tà sari màu hồng và những vòng hoa vạn thọ màu cam rực rỡ nổi bật giữa những luống bắp cải thẳng tắp như bước ra từ một cuốn truyện thiếu nhi.

Chỉ 22 gia đình sinh sống ở ngôi làng nhỏ hẻo lánh này, nằm trong Khu bảo tồn Động vật Hoang dã Binsar, vùng Kumaon của bang Uttarakhand, phía bắc Ấn Độ.

Đi bộ qua làng cùng hướng dẫn viên Deepak, chúng tôi nhìn thấy những ngọn đồi kéo dài tới chân trời, xa xa là đỉnh núi Panchachuli phủ tuyết trắng. Người dân đang chăm sóc vườn tược mỉm cười chào khách lạ. Những dây đèn LED từ lễ hội Diwali vẫn còn treo trước cửa, khiến khung cảnh càng thêm lung linh.

Tôi đến đây để khám phá chân dãy Himalaya và trải nghiệm cuộc sống làng quê trong một hành trình trekking cùng Village Ways - một dự án tiên phong trong du lịch cộng đồng có trách nhiệm tại Ấn Độ, năm nay kỷ niệm 21 năm hoạt động.

Du lịch để giữ người dân ở lại quê hương

Village Ways được khởi xướng vào năm 2005 bởi Manisha và Himanshu Pande, cặp vợ chồng điều hành Khali Estate - một khách sạn nhỏ nằm trong khu bảo tồn Binsar.

Mục tiêu của họ là giải quyết một vấn đề đang ngày càng nghiêm trọng ở vùng Himalaya: Người trẻ rời bỏ các làng quê miền núi để tìm việc ở thành phố.

Ban đầu, dự án chỉ kết nối năm ngôi làng trong khu bảo tồn, nơi du khách đi bộ từ làng này sang làng khác và nghỉ qua đêm tại những nhà nghỉ nhỏ do dân làng xây dựng.

Hai thập kỷ sau, mạng lưới này đã mở rộng tới hơn 30 ngôi làng ở nhiều vùng của Ấn Độ, từ Madhya Pradesh đến Kerala.

“Ý tưởng là đưa cộng đồng lại gần nhau để cùng vận hành một thứ gì đó tập thể, đào tạo mọi người về mọi khía cạnh kinh doanh. Ai cũng có vai trò của mình”, Manisha Pande cho biết.

“Mô hình của Village Ways cũng đã thu hút sự chú ý của chính phủ, và hiện chúng tôi đang hợp tác trong nhiều dự án khác nhau ở các bang khác”.

Các nhà nghỉ trong chương trình không phải là homestay truyền thống mà là những công trình nhỏ do cộng đồng cùng xây dựng, mỗi nơi chỉ đón tối đa tám khách.

Doanh thu được chia sẻ cho tất cả các thành viên tham gia - từ người nấu ăn, dọn phòng đến người khuân hành lý và các quyết định quan trọng được đưa ra bởi các ủy ban du lịch của làng.

Khi những thợ săn trở thành hướng dẫn viên

Sáng hôm sau, dưới bầu trời xanh trong vắt, chúng tôi rời Kathdhara để đi bộ tới ngôi làng Gonap gần đó.

Khu bảo tồn Binsar được thành lập năm 1988 với diện tích khoảng 47 km², nhằm bảo vệ các khu rừng sồi lá rộng và hệ sinh thái phong phú của vùng Himalaya. Tuy nhiên, việc cấm khai thác rừng và săn bắn cũng khiến nhiều người dân mất nguồn sinh kế.

Village Ways đã mang lại một hướng đi mới.

Những người từng sống bằng săn bắn giờ đây trở thành hướng dẫn viên trekking, chia sẻ kiến thức về thiên nhiên và động vật hoang dã với du khách.

Chúng tôi đi qua những cánh rừng thông, sồi và đỗ quyên. Vào mùa xuân - khoảng tháng 3 và tháng 4, toàn bộ khu rừng bừng lên sắc đỏ, hồng và trắng khi hoa nở rộ.

Deepak dừng lại nhiều lần để chỉ cho chúng tôi các loài chim: Đại bàng xà, chim chích lá, quạ đầu đen và những con vẹt xanh ồn ào bay qua tán rừng. Khu bảo tồn này được ghi nhận có hơn 200 loài chim.

Báo hoa mai cũng sống trong khu vực, dù hiếm khi nhìn thấy. Trên đường đi, chúng tôi bắt gặp dấu chân, lông nhím và những dấu vết khác của động vật hoang dã.

Ngôi làng Gonap thậm chí còn nhỏ hơn Kathdhara - hiện chỉ bảy gia đình sinh sống.

Chúng tôi được chào đón bằng trà chai nóng và những đĩa bánh pakora giòn rụm, thưởng thức trong khi ngắm những con kền kền râu bay lượn trên bầu trời.

Deepak dẫn chúng tôi tới một ngôi đền nhỏ, đi ngang qua những khu vườn trồng chanh khổng lồ và những dây khoai tây treo trên giàn.

Không có con đường nhựa nào nối các ngôi làng trong tuyến trekking Binsar. Nhưng những con đường mòn xuyên rừng khá dễ đi, cho phép du khách dừng lại nghỉ ngơi và ngắm cảnh bất cứ lúc nào.

Trên đường trở lại Khali Estate, chúng tôi dừng ở Zero Point, điểm cao nhất của khu bảo tồn ở độ cao khoảng 2.500 mét. Từ đây có thể nhìn thấy toàn cảnh dãy Himalaya, với đỉnh Nanda Devi, ngọn núi cao thứ hai của Ấn Độ, nổi bật trên đường chân trời.

Di sản lịch sử giữa núi rừng

Khali Estate - căn cứ của Village Ways được xây dựng cách đây hơn 150 năm bởi viên chức Anh Sir Henry Ramsay.

Những cabin đá tròn và phòng khách có lò sưởi tạo nên bầu không khí ấm áp giữa rừng núi.

Trong chuyến tham quan cùng Himanshu Pande, chúng tôi được xem các bức ảnh và tài liệu lưu trữ, biết rằng nơi đây từng là nơi nghỉ dưỡng của gia đình Nehru và cũng từng là một ashram (tu viện) của Mahatma Gandhi - nhà lãnh đạo, vị anh hùng dân tộc vĩ đại của Ấn Độ.

Village Ways gần đây cũng ra mắt một hành trình mới đưa du khách khám phá sâu hơn lịch sử và văn hóa của vùng. Chương trình bao gồm chuyến thăm thị trấn hồ Nainital, bảo tàng của nhà bảo tồn thiên nhiên Jim Corbett, và con đường Gandhi - nơi từng đặt những khung cửi dệt bông thủ công do Gandhi khởi xướng.

Một mô hình du lịch đáng để nhân rộng

Ngày cuối cùng của chuyến đi trùng với lễ kỷ niệm ngày thành lập Village Ways. Người dân từ nhiều làng lân cận đổ về Khali Estate để ca hát, nhảy múa và chia sẻ câu chuyện của mình.

Theo Manisha Pande - đồng sáng lập Village Ways , kể từ khi thành lập, dự án đã đón khoảng 7.000 du khách, mang lại lợi ích kinh tế cho khoảng 5.000 người từ nghệ nhân thủ công đến tài xế taxi.

Hiện có 470 dân làng tham gia trực tiếp vào các ủy ban du lịch cộng đồng tại sáu bang của Ấn Độ.

Trong số những người trẻ tham gia dự án có Ashirwad Joshi, 23 tuổi, đến từ làng Dalar. “Kể từ khi trở thành hướng dẫn viên cách đây ba năm, tôi đã học được rất nhiều về vùng Binsar và các loài chim ở đây và vốn tiếng Anh của tôi cũng thực sự tiến bộ”, Joshi nói. “Tôi rất hạnh phúc khi được là một phần của dự án và chia sẻ kiến thức của mình với du khách - điều đó khiến tôi thấy tự hào”.

Sáng hôm sau, khi chúng tôi rời đi để bắt đầu hành trình dài trở lại Delhi, cảm giác về sự hiếu khách và tinh thần cộng đồng của những ngôi làng Himalaya vẫn còn đọng lại.

Village Ways vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức nhưng sứ mệnh của dự án vẫn tiếp tục lan rộng sang nhiều vùng khác của đất nước.

Trong một thế giới mà du lịch đôi khi bị chỉ trích vì gây tổn hại đến cộng đồng địa phương, mô hình này cho thấy một hướng đi khác: Du lịch dựa trên sự hợp tác, nơi cộng đồng là đối tác chứ không phải đối tượng bị khai thác.

Và đôi khi, để tạo nên một chuyến đi đáng nhớ cũng như để hồi sinh một vùng đất, cần cả một ngôi làng.