Nhà biên kịch Phạm Thị Thanh Hà: Bản sắc văn hóa - lợi thế của hoạt hình Việt trong thời đại số

- Thưa nhà biên kịch Phạm Thị Thanh Hà, trong bối cảnh khán giả đang chuyển dịch từ truyền hình truyền thống sang các nền tảng trực tuyến, xu hướng này đang tác động như thế nào đến ngành hoạt hình hiện nay? Theo bà, ngành hoạt hình đang phải đối mặt với những khó khăn, thách thức gì để thích ứng với sự thay đổi đó?

- Sự chuyển dịch của khán giả từ truyền hình truyền thống sang các nền tảng trực tuyến vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra nhiều thách thức đối với ngành hoạt hình.

Về cơ hội, các nền tảng số như YouTube, Netflix, TikTok, VieON hay FPT Play giúp phim hoạt hình tiếp cận khán giả rộng hơn, không còn phụ thuộc vào khung giờ phát sóng của truyền hình. Khán giả, đặc biệt là trẻ em và giới trẻ, có thể xem nội dung mọi lúc, mọi nơi theo nhu cầu cá nhân. Bên cạnh đó, các nền tảng trực tuyến còn tạo điều kiện để những sản phẩm hấp dẫn, có tính sáng tạo cao lan tỏa nhanh chóng, hình thành hiệu ứng truyền thông mạnh mẽ và tăng cường tương tác với người xem.

Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội này, ngành hoạt hình buộc phải đổi mới cả về nội dung, cách kể chuyện, nhịp phim và chiến lược phát hành. Trong môi trường số, áp lực cạnh tranh rất lớn khi khán giả Việt Nam không chỉ tiếp cận các sản phẩm trong nước mà còn dễ dàng thưởng thức những tác phẩm hoạt hình hàng đầu của Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc... Vì vậy, hoạt hình Việt Nam phải cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ quốc tế có kinh nghiệm, công nghệ và nguồn lực vượt trội.

Bên cạnh đó, hoạt hình là lĩnh vực đòi hỏi chi phí đầu tư cao và thời gian sản xuất kéo dài. Khó khăn lớn nhất của hoạt hình Việt Nam hiện nay vẫn là nguồn lực tài chính. Việc thiếu những dự án quy mô lớn khiến thị trường khó phát triển, đồng thời hạn chế khả năng khai thác các nguồn thu từ bản quyền, đồ chơi, trò chơi điện tử hay các sản phẩm ăn theo. Nguồn vốn đầu tư hạn chế cũng ảnh hưởng đến công tác đào tạo nhân lực chất lượng cao, từ biên kịch, đạo diễn, họa sĩ thiết kế, animator đến các chuyên gia kỹ xảo và âm thanh.

Khi chuyển sang môi trường số, ngành hoạt hình còn phải đối mặt với áp lực từ thuật toán phân phối nội dung, sự cạnh tranh về mức độ thu hút khán giả và yêu cầu cân bằng giữa giá trị nghệ thuật với tính thị trường. Bên cạnh đó, tình trạng vi phạm bản quyền, sao chép và phát tán trái phép tác phẩm vẫn là rào cản lớn, ảnh hưởng đến khả năng thu hồi vốn và làm giảm sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư.

- Mặc dù sự bùng nổ của các nền tảng phát hành trực tuyến đưa đến nhiều sản phẩm hoạt hình với những nội dung đa dạng, nhưng những tác phẩm hoạt hình lịch sử hay những tác phẩm với những câu chuyện giáo dục cho trẻ em mang đậm màu sắc văn hóa dân tộc vẫn đang thu hút khán giả mạnh mẽ phải không thưa bà?

- Đúng vậy. Mặc dù các nền tảng trực tuyến mang đến lượng nội dung khổng lồ với nhiều thể loại phong phú, nhưng những tác phẩm hoạt hình khai thác đề tài lịch sử, văn hóa dân gian và giáo dục dành cho trẻ em vẫn có sức hút riêng, thậm chí ngày càng được quan tâm. Càng có nhiều sản phẩm, khán giả càng mong muốn tìm kiếm những giá trị khác biệt và bản sắc văn hóa chính là lợi thế riêng của hoạt hình Việt Nam.

Những câu chuyện lịch sử, truyền thuyết, các nhân vật anh hùng dân tộc hay giá trị truyền thống khi được thể hiện bằng ngôn ngữ hoạt hình luôn có khả năng thu hút khán giả trẻ, đồng thời nhận được sự quan tâm của các bậc phụ huynh trong việc định hướng nội dung cho con em mình. Trong kỷ nguyên số, bản sắc văn hóa không phải là rào cản mà chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt của hoạt hình Việt Nam khi đặt cạnh các sản phẩm quốc tế.

Thực tế cho thấy, trên nhiều nền tảng trực tuyến, các tác phẩm hoạt hình về lịch sử, truyền thuyết, cổ tích luôn nằm trong nhóm có lượng người xem và tương tác cao, đồng thời duy trì sức hút bền vững theo thời gian. Kênh YouTube chính thức của Hãng phim hoạt hình Việt Nam với gần 1 triệu người đăng ký là địa chỉ quen thuộc của đông đảo khán giả yêu thích hoạt hình. Nhiều bộ phim lịch sử đạt lượng xem ấn tượng như “Cậu bé cờ lau” với 17 triệu lượt xem, “Kim Đồng” với 10 triệu lượt xem, “Người anh hùng áo vải” đạt 5,3 triệu lượt xem, “Truyền thuyết thác Pongour” đạt 3,2 triệu lượt xem và “Truyền thuyết gươm thần” đạt 2,3 triệu lượt xem.

Không chỉ vậy, tính tương tác cao của các nền tảng số còn giúp các tác phẩm hoạt hình tiếp cận khán giả nhanh chóng và hiệu quả hơn. Chẳng hạn, nhân dịp kỷ niệm Chiến thắng "Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không", trailer phim “Những viên bi sắc màu” đăng tải trên fanpage của Hãng phim hoạt hình Việt Nam đã thu hút hơn 1 triệu lượt xem, hơn 3.000 lượt chia sẻ cùng hàng chục nghìn lượt tương tác và bình luận. Những con số này cho thấy sự quan tâm của công chúng đối với đề tài lịch sử cũng như tiềm năng lan tỏa mạnh mẽ của hoạt hình trên môi trường số.

Bên cạnh các tác phẩm đã ra mắt, nhiều dự án hoạt hình lịch sử cũng đang nhận được sự quan tâm của công chúng ngay từ giai đoạn sản xuất. Có thể kể đến dự án phim truyện hoạt hình “Hoàng Thị Thế: Fate and Destiny” do DeeDee Animation Studio và Avalook đồng sản xuất. Đây là dự án phim điện ảnh nghệ thuật - lịch sử dành cho khán giả trưởng thành, hướng tới những người yêu thích văn hóa, lịch sử, mỹ thuật, điện ảnh chất lượng cao cũng như giới nghiên cứu, sinh viên và cộng đồng sáng tạo.

Từ thực tế đó có thể thấy, các tác phẩm hoạt hình lịch sử và văn hóa không chỉ có sức sống bền bỉ mà còn có nhiều cơ hội lan tỏa mạnh mẽ hơn trên các nền tảng số.

- Theo bà, các nhà sản xuất phim hoạt hình Việt Nam cần làm gì để vừa tận dụng lợi thế của công nghệ số, vừa giữ được bản sắc văn hóa dân tộc trong các tác phẩm của mình, đồng thời tạo sức hút cho phim hoạt hình trong thời đại số?

- Để vừa tận dụng được lợi thế của công nghệ số, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, theo tôi, điều quan trọng nhất đối với các nhà sản xuất hoạt hình Việt Nam là biết “kể câu chuyện của chúng ta bằng công nghệ học hỏi từ hoạt hình thế giới”. Chúng ta cần lấy văn hóa Việt Nam làm nền tảng, đồng thời ứng dụng công nghệ số vào sản xuất nhằm nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh với các sản phẩm quốc tế.

Bên cạnh đó, việc xây dựng các thương hiệu hoạt hình mang đậm bản sắc Việt, đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đổi mới tư duy nghệ thuật, cập nhật công nghệ sản xuất và mở rộng các nền tảng phát hành để đưa những câu chuyện Việt Nam đến với khán giả trong nước và quốc tế là hướng đi hiệu quả của hoạt hình Việt Nam trong thời đại số.

- Bà đánh giá như thế nào về xu hướng phát triển nội dung hoạt hình ở thị trường Việt Nam hiện nay? Tiềm năng vươn ra thị trường quốc tế của hoạt hình Việt Nam?

- Hoạt hình Việt Nam đang ở một giai đoạn quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang nền hoạt hình mang tính thị trường. Chúng ta có nhiều lợi thế về nguồn khán giả, kho tàng chất liệu văn hóa phong phú, năng lực học hỏi và khả năng ứng dụng công nghệ mạnh mẽ. Vì vậy, triển vọng phát triển của hoạt hình Việt Nam trong thời gian tới là rất lớn.

Tiềm năng vươn ra thị trường quốc tế cũng hết sức khả quan. Tuy nhiên, thành công sẽ phụ thuộc vào việc chúng ta có thể chuyển hóa những lợi thế về văn hóa thành các câu chuyện hấp dẫn, chạm tới cảm xúc của khán giả trong và ngoài nước hay không. Tôi tin rằng, với kho tàng văn hóa độc đáo, nguồn nhân lực sáng tạo cùng những cơ hội rộng mở từ các nền tảng số, hoạt hình Việt Nam sau giai đoạn học hỏi và tích lũy sẽ có đủ điều kiện để bứt phá, từng bước khẳng định vị thế và vươn ra thị trường quốc tế.

- Trân trọng cảm ơn bà!