Thương mại điện tử phát triển, rủi ro trong hoạt động bưu chính gia tăng

Tại Hội nghị truyền thông chính sách đối với dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), diễn ra sáng 18.8 tại Hà Nội, ông Lê Văn Chung - Chuyên viên chính Vụ Bưu chính (Bộ Khoa học và Công nghệ) chia sẻ về thực trạng, dấu hiệu rủi ro và kỹ năng xử lý bưu gửi có dấu hiệu bất thường.

Thương mại điện tử tạo thêm kẽ hở

Theo ông Lê Văn Chung, sự phát triển của thương mại điện tử đang làm gia tăng số lượng giao dịch không đối mặt trong hoạt động bưu chính. Người gửi có thể tạo đơn hàng thông qua ứng dụng, điểm tự động hoặc nhiều chủ thể trung gian mà không trực tiếp tiếp xúc với nhân viên bưu chính.

Trong khi đó, thông tin người gửi có thể thiếu, không chính xác hoặc có dấu hiệu giả mạo. Mạng lưới bưu chính lại có nhiều điểm chấp nhận, trung chuyển và phát, khiến việc kiểm soát toàn bộ hành trình của một bưu gửi trở nên phức tạp hơn.

Hình thức giao hàng thu tiền hộ cũng có thể tạo khoảng cách giữa người gửi, giao dịch và dòng tiền. Theo ông Chung, đối tượng vi phạm có thể lợi dụng những đặc điểm này, đồng thời chia nhỏ hàng hóa, thay đổi thông tin hoặc tuyến vận chuyển nhằm giảm khả năng bị phát hiện.

Một số dấu hiệu rủi ro được tổng hợp tại hội nghị gồm việc ngụy trang hàng hóa trong thực phẩm, bánh kẹo, trà, cà phê, mỹ phẩm hoặc các vật dụng thông thường. Hàng hóa cũng có thể được giấu trong đồ điện tử, đồ chơi, khoang rỗng hoặc cấu trúc bên trong vật dụng.

Việc chia nhỏ hàng hóa thành nhiều kiện, gửi liên tiếp hoặc gửi tại nhiều địa điểm khác nhau cũng được xem là dấu hiệu cần lưu ý. Một số trường hợp có thể sử dụng thông tin của người khác hoặc tên, địa chỉ, số điện thoại khó kiểm chứng.

Các dấu hiệu khác gồm thay đổi người nhận, địa điểm nhận hoặc hành trình trong quá trình vận chuyển; lợi dụng hình thức giao hàng thu tiền hộ hoặc kết hợp nhiều phương thức để che giấu thông tin.

Tuy nhiên, ông Chung lưu ý các dấu hiệu này chỉ là đầu vào để đánh giá rủi ro. Doanh nghiệp không nên kết luận một bưu gửi vi phạm pháp luật chỉ dựa trên một biểu hiện đơn lẻ.

Việc đánh giá cần được thực hiện trên tổng thể thông tin người gửi, đặc điểm bưu gửi, lịch sử giao dịch, hành trình vận chuyển và các dấu hiệu bất thường liên quan.

Nhận diện rủi ro từ người gửi đến hành trình bưu gửi

Theo nội dung được chia sẻ tại hội nghị, doanh nghiệp bưu chính có thể hệ thống hóa việc nhận diện bưu gửi có dấu hiệu rủi ro thành 6 nhóm.

Thứ nhất là dấu hiệu từ người gửi. Thái độ lo lắng, vội vàng, né tránh camera hoặc trả lời không nhất quán về hàng hóa có thể là những thông tin cần được lưu ý.

Thứ hai là thông tin. Tên, địa chỉ, số điện thoại không đầy đủ, khó kiểm chứng hoặc không thể liên lạc được có thể làm tăng mức độ rủi ro.

Thứ ba là đặc điểm kiện hàng. Những bưu gửi được đóng gói quá mức hoặc có nội dung khai báo không tương xứng với trọng lượng, hình dạng cũng cần được kiểm tra theo quy trình. Mùi bất thường được sử dụng để che lấp mùi khác cũng là một dấu hiệu cần lưu ý.

Thứ tư là dấu hiệu vật lý. Rò rỉ, phát nhiệt, rung, phát tiếng động, có mùi hóa chất hoặc trạng thái bất thường của kiện hàng có thể tiềm ẩn nguy cơ đối với người tiếp xúc và khu vực khai thác.

Thứ năm là lịch sử giao dịch. Tần suất gửi, nhận, hoạt động COD, thời điểm giao dịch hoặc sự thay đổi bất thường trong hành vi có thể được sử dụng để đánh giá rủi ro.

Cuối cùng là đánh giá toàn diện, trong đó xem xét tuyến vận chuyển, sự thay đổi người nhận, cảnh báo từ cơ quan chức năng và sự kết hợp của nhiều dấu hiệu khác nhau.

Ông Lê Văn Chung nhấn mạnh việc nhận diện rủi ro không nhằm thay thế hoạt động xác minh, xử lý của cơ quan có thẩm quyền. Đây là cơ sở để doanh nghiệp phát hiện sớm những trường hợp bất thường và thực hiện đúng quy trình.

Khi xuất hiện dấu hiệu nghi vấn, nguyên tắc xử lý là bình tĩnh, an toàn, đúng thẩm quyền và đúng pháp luật. Quy trình cần được chuyển từ phán đoán sang các bước phát hiện, đánh giá, áp dụng biện pháp phù hợp và phối hợp xử lý.

Đối với người gửi từ chối cung cấp thông tin cần thiết hoặc không đáp ứng điều kiện chấp nhận theo quy định và quy trình của doanh nghiệp, nhân viên cần giải thích rõ yêu cầu. Không được bỏ qua quy trình chỉ vì quan hệ quen biết hoặc áp lực giữ khách hàng.

Đặc biệt, với bưu gửi có dấu hiệu nguy hiểm về vật lý như rò rỉ hóa chất, phát nhiệt, mùi bất thường hoặc nguy cơ cháy nổ, ưu tiên hàng đầu là bảo đảm an toàn cho con người và khu vực khai thác.

Nhân viên không được tự ý thực hiện những thao tác có thể làm gia tăng nguy cơ. Thay vào đó, cần báo cáo đầu mối quản lý và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền theo quy định.

Trong trường hợp nghi vấn liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật, các dữ liệu nghiệp vụ như thông tin người gửi, lịch sử giao dịch, hành trình bưu gửi, hình ảnh camera và những thông tin liên quan cần được bảo toàn đúng quy định để phục vụ xác minh, truy vết và phối hợp xử lý.

Việc thu thập, lưu trữ và cung cấp những dữ liệu này đồng thời phải tuân thủ các quy định của pháp luật về dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Trong bối cảnh sản lượng bưu gửi tăng nhanh cùng sự phát triển của thương mại điện tử, yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh bưu chính vì vậy không chỉ nằm ở khâu kiểm soát hàng hóa. Đây còn là bài toán về quản lý thông tin, dữ liệu, hành trình bưu gửi và khả năng phối hợp giữa doanh nghiệp với các cơ quan chức năng.