Trung Quốc siết “rác kỹ thuật số” do AI tạo ra

“Rác số” AI tràn lan

“Rác số/rác kỹ thuật số” là khái niệm được nhắc đến ngày càng nhiều khi nội dung do AI tạo ra bùng nổ. Tân Hoa Xã sử dụng cụm từ “rác số” để chỉ những nội dung kỹ thuật số chất lượng thấp, được sản xuất hàng loạt, trong đó AI ngày càng đóng vai trò lớn.

Các nội dung như truyện "sảng văn", video hoạt hình bị "chế" quá mức, video giả và những câu chuyện dùng bạo lực chống bạo lực để trả thù đang xuất hiện dày đặc. Đây là những nội dung có đặc điểm sản xuất nhanh, chi phí thấp, cốt truyện đơn giản hoặc phi lý nhưng dễ thu hút sự chú ý.

Theo Lâm Tinh Tinh, một người làm trong ngành xuất bản, người dùng chỉ cần cung cấp cho AI một cốt truyện, nhân vật và một số tình tiết rồi tiến hành huấn luyện là có thể nhanh chóng tạo ra lượng lớn nội dung tương tự.

Tháng 6 năm nay, Tân Hoa Xã có bài viết cảnh báo tình trạng AI sản xuất phim ngắn với những tình tiết “hỗn loạn, lệch lạc, dung tục”. Không ít tác phẩm khai thác các mô-típ trả thù, xuyên không, nhân vật quỳ gối van xin hoặc những tình tiết phi logic để tạo kích thích thị giác.

Khi AI làm giảm đáng kể chi phí sản xuất, nội dung kém chất lượng có thể được “đổi vỏ”, sản xuất hàng loạt và nhanh chóng tìm đến người xem thông qua thuật toán của nền tảng.

Quy mô của thị trường cũng khiến vấn đề trở nên đáng chú ý. Theo Tổng cục Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc, trong 8 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc có 430.000 phim ngắn được phát hành, gấp 13 lần tổng số của cả năm 2025. Trong đó, phim ngắn do AI tạo ra chiếm hơn 90%.

Nhiều khán giả phàn nàn về tình trạng nhân vật có diện mạo giống nhau, biểu cảm cứng nhắc và cốt truyện trùng lặp.

Siết từ khâu sản xuất đến phân phối

Trung Quốc đang chuyển từ cách xử lý từng nội dung vi phạm sang quản lý toàn bộ chuỗi sản xuất và phân phối nội dung AI.

Từ tháng 4.2026, Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc (CAC) triển khai chiến dịch “Làm sạch Internet - chấn chỉnh những vấn đề trong ứng dụng AI”, tập trung cả vào nguồn tạo nội dung và nền tảng phát hành.

Cơ quan quản lý yêu cầu tăng cường kiểm tra dữ liệu huấn luyện, năng lực kiểm duyệt của mô hình và việc gắn nhãn nội dung do AI tạo ra; đồng thời xử lý tài khoản, các tổ chức vận hành mạng lưới tài khoản và nền tảng phát tán nội dung vi phạm.

Một điểm đáng chú ý là cơ chế bắt buộc nhận diện phim ngắn do AI tạo ra. Từ ngày 1.9.2026, “Quy định quản lý phát triển phim ngắn” của Trung Quốc chính thức có hiệu lực, yêu cầu các phim ngắn được tạo ra hoặc sản xuất bằng công nghệ AI phải gắn nhãn cảnh báo rõ ràng ở vị trí dễ nhận thấy trong mỗi tập phim.

Quy định cũng đặt ra các “lằn ranh đỏ” về nội dung. Phim ngắn không được chứa 11 nhóm nội dung như gây nguy hại đến an ninh quốc gia, xuyên tạc lịch sử dân tộc, bôi nhọ văn hóa truyền thống, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ vị thành niên...

Đáng chú ý, quy định này không chỉ nhắm vào người tạo nội dung mà còn đặt trách nhiệm đối với thuật toán phân phối.

Các đơn vị phát hành phim ngắn phải kiểm tra định kỳ, đánh giá cơ chế và mô hình thuật toán; ưu tiên đề xuất tác phẩm chất lượng cao và không được sử dụng các thuật toán có tính chất dụ dỗ, khiến người dùng “nghiện” hoặc chi tiêu quá mức.

Cơ quan quản lý cũng nhấn mạnh hướng phát triển các tác phẩm chất lượng cao. Từ đầu năm đến nay, 68.000 phim ngắn vi phạm đã bị gỡ bỏ trên toàn mạng Trung Quốc và chỉ đạo xử lý hơn 1.200 tài khoản vi phạm. Hơn 90% trong số nội dung bị xử lý là phim AI.

Vấn đề không nằm ở việc AI có sản xuất video hay không, mà ở việc công nghệ này đang khiến nội dung chất lượng thấp có thể được sản xuất với tốc độ và quy mô chưa từng có.

Vì vậy, Trung Quốc không lựa chọn cấm phim ngắn AI mà đang cố gắng đặt công nghệ này vào một khuôn khổ quản lý chặt chẽ hơn: AI phải được nhận diện, nội dung phải chịu kiểm duyệt, nền tảng phải chịu trách nhiệm và thuật toán không được chỉ chạy theo lượng truy cập.

Mục tiêu được cơ quan quản lý Trung Quốc nhấn mạnh là đưa ngành phim ngắn từ cuộc đua “chạy theo số lượng” sang phát triển theo hướng “nâng cao chất lượng”.