Những sai lầm đang âm thầm phá hỏng động cơ diesel

Trong hơn một thập kỷ qua, động cơ diesel liên tục bị đặt dấu hỏi về tương lai, chủ yếu vì những tác động tiêu cực tới môi trường. Tuy vậy, không ít người vẫn trung thành với máy dầu nhờ mô men xoắn dồi dào, khả năng tiết kiệm nhiên liệu và độ bền bỉ đã được kiểm chứng.

Nhiều mẫu xe diesel có thể vận hành hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu km trong nhiều năm liền mà không gặp sự cố nghiêm trọng.

Đây cũng là lựa chọn phổ biến cho các công việc nông nghiệp, vận chuyển vật liệu hay kéo moóc. Tại Mỹ, khoảng 76% xe tải hạng nặng sử dụng động cơ diesel, trong khi xe chạy xăng chỉ chiếm khoảng 22%.

Tuổi thọ dài là ưu điểm nổi bật của động cơ diesel, với không ít trường hợp vượt mốc một triệu dặm. Một ví dụ điển hình là chiếc Ford F 350 Super Duty từng được giới thiệu trên kênh Powerstroke Tech Talk w ARod, đạt quãng đường lên tới 1,3 triệu dặm nhờ khối động cơ diesel Powerstroke 6.7 lít.

Dù vậy, cũng giống như mọi loại động cơ khác, diesel vẫn cần được bảo dưỡng đúng cách. Nếu lơ là những chi tiết tưởng như nhỏ nhặt, động cơ có thể xuống cấp nhanh chóng. Dưới đây là những sai lầm phổ biến mà người dùng nên tránh nếu muốn xe diesel bền bỉ theo thời gian.

Sai lầm đầu tiên và cũng là nghiêm trọng nhất là bỏ qua việc thay dầu động cơ và các loại dung dịch bôi trơn định kỳ. Động cơ diesel làm việc ở tỉ số nén cao hơn so với động cơ xăng và tạo ra nhiều muội than, cặn carbon hơn trong quá trình vận hành.

Vì vậy, dầu bôi trơn rất dễ bị nhiễm bẩn và cần được thay đúng chu kỳ khuyến cáo. Khi dầu quá cũ, khả năng bôi trơn và tản nhiệt suy giảm, khiến cặn bẩn tích tụ trong các chi tiết bên trong động cơ, làm tăng nguy cơ mài mòn và quá nhiệt.

Việc sử dụng đúng loại dầu dành riêng cho động cơ diesel cũng đặc biệt quan trọng. Dầu diesel được pha chế với các phụ gia khác biệt nhằm chống mài mòn, chống ăn mòn và hạn chế sự hình thành muội than.

Hàm lượng tro thấp trong dầu còn giúp bảo vệ các bộ phận xử lý khí thải như bộ xúc tác và bộ lọc hạt diesel. Bên cạnh đó, hệ thống làm mát của xe diesel luôn phải hoạt động hiệu quả.

Chủ xe cần thường xuyên kiểm tra mức nước làm mát, đảm bảo hệ thống kín và thực hiện xả, thay dung dịch theo đúng khuyến nghị của nhà sản xuất. Các đường ống dẫn nước cũng cần được kiểm tra, thay thế kịp thời để tránh rò rỉ và duy trì nhiệt độ vận hành ổn định.

Một sai lầm khác ít được chú ý là sử dụng nhiên liệu diesel kém chất lượng hoặc thường xuyên để mức nhiên liệu xuống quá thấp.

Diesel được bảo quản lâu ngày có thể lẫn bụi bẩn và nước, gây hại cho kim phun, làm tắc lọc nhiên liệu và ảnh hưởng tới bộ lọc hạt, từ đó làm giảm đáng kể hiệu suất vận hành.

Nước cũng có thể xâm nhập vào bình nhiên liệu thông qua các trạm bơm kém chất lượng hoặc do hiện tượng ngưng tụ. Do nước nặng hơn diesel, chúng lắng xuống đáy bình và tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển, gây tắc nghẽn các bộ lọc. Giải pháp là thay bộ tách nước đúng hạn và luôn đổ nhiên liệu tại các nguồn uy tín.

Việc thường xuyên chạy xe trong tình trạng gần cạn nhiên liệu cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro lâu dài. Cặn bẩn ở đáy bình có thể bị hút vào hệ thống nhiên liệu khi mức diesel quá thấp, làm tắc lọc và ảnh hưởng tới các chi tiết quan trọng khác.

Ngoài ra, hệ thống nhiên liệu áp suất cao có thể hút phải không khí thay vì nhiên liệu, khiến động cơ chết máy và phải xả khí mới có thể hoạt động trở lại. Diesel còn đóng vai trò làm mát bơm nhiên liệu, vì vậy khi mức nhiên liệu thấp, khả năng làm mát kém đi và bơm dễ bị quá nhiệt.

Không tuân thủ lịch thay thế các loại lọc cũng là nguyên nhân khiến động cơ diesel nhanh xuống cấp. Lọc gió, lọc dầu và lọc nhiên liệu đều giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì tình trạng vận hành ổn định của động cơ.

Lọc gió không chỉ đảm bảo lượng không khí cần thiết cho quá trình đốt cháy mà còn ngăn bụi bẩn xâm nhập vào buồng đốt.

Khi lọc gió bị bẩn hoặc tắc nghẽn, động cơ sẽ ì ạch, tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn và phải làm việc vất vả hơn, nhất là với đặc thù động cơ diesel cần lượng không khí lớn để đốt cháy hiệu quả.

Những xe thường xuyên hoạt động tại công trường hay môi trường nhiều bụi bẩn càng cần được kiểm tra lọc gió thường xuyên.

Lọc dầu cần được thay mỗi lần thay dầu động cơ, trong khi lọc nhiên liệu thường được khuyến nghị thay sau mỗi 10.000 đến 20.000 dặm, tùy điều kiện sử dụng và từng mẫu xe cụ thể.

Nếu bỏ qua việc bảo dưỡng lọc nhiên liệu, động cơ có thể rung giật, hoạt động thiếu ổn định và trong trường hợp nghiêm trọng, tạp chất có thể đi tới kim phun, gây hư hỏng tốn kém.

Trên các mẫu xe diesel hiện đại, hệ thống kiểm soát khí thải như van tuần hoàn khí xả EGR và bộ lọc hạt diesel DPF là những bộ phận dễ phát sinh vấn đề nếu không được chăm sóc đúng cách.

Các hệ thống này giúp giảm lượng khí thải độc hại ra môi trường nhưng lại rất dễ bị bám muội than, làm giảm hiệu suất và tăng mức tiêu hao nhiên liệu. Nếu để tình trạng này kéo dài, chi phí sửa chữa có thể rất lớn.

Hệ thống EGR đưa một phần khí xả quay trở lại đường nạp nhằm hạ nhiệt độ buồng đốt và giảm phát thải oxit nitơ. Khi van EGR bị kẹt do cặn carbon hoặc két làm mát EGR hỏng hóc, chủ xe có thể phải đối mặt với hóa đơn sửa chữa không hề nhỏ.

Việc vệ sinh định kỳ đường nạp, bằng phương pháp cơ học hoặc dung dịch chuyên dụng, giúp giảm nguy cơ tắc nghẽn. Nhiều khuyến cáo cho rằng két làm mát EGR nên được thay thế khi xe đạt quãng đường khoảng 125.000 dặm.

Đối với DPF, bộ phận này giữ lại các hạt muội trong khí xả và sẽ tự làm sạch thông qua quá trình tái sinh. Nếu người lái ngắt quãng quá trình tái sinh, lượng muội không được đốt hết sẽ tiếp tục tích tụ, gây tắc nghẽn nặng hơn.

Nhiệt độ khí xả tăng cao trong thời gian dài có thể làm hỏng turbo và các chi tiết liên quan. Về lâu dài, DPF có nguy cơ hư hỏng hoàn toàn, trong khi đây là bộ phận rất đắt đỏ để thay thế.

Cuối cùng, việc vận hành xe không đúng cách cũng âm thầm bào mòn tuổi thọ động cơ diesel. Dù được thiết kế để chịu tải nặng và điều kiện khắc nghiệt, động cơ diesel vẫn cần được sử dụng một cách hợp lý.

Xe nên được chạy nhẹ nhàng cho tới khi đạt nhiệt độ làm việc tiêu chuẩn, giúp các chi tiết như piston, turbo và hệ thống bôi trơn hoạt động hiệu quả.

Động cơ diesel sử dụng bugi sấy để làm nóng không khí trong buồng đốt, vì vậy người lái nên chờ đèn báo bugi sấy tắt hẳn trước khi khởi hành, nhằm đảm bảo quá trình đốt cháy diễn ra đầy đủ và hạn chế hình thành cặn carbon.

Sau mỗi hành trình dài hoặc khi xe vừa kéo tải nặng, việc để động cơ chạy không tải trong thời gian ngắn trước khi tắt máy giúp các bộ phận, đặc biệt là turbo, hạ nhiệt trong khi dầu vẫn còn lưu thông.

Điều này góp phần kéo dài tuổi thọ của các chi tiết quan trọng. Với khả năng kéo vượt trội, xe diesel rất phù hợp cho việc towing, nhưng người dùng vẫn cần tuân thủ giới hạn tải trọng do nhà sản xuất quy định để tránh gây áp lực quá mức lên động cơ và hệ truyền động.