Cà Mau phát triển lúa phát thải thấp, lấy lợi nhuận nông dân làm động lực

Thay đổi tư duy sản xuất

Hai năm sau khi tham gia Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”, Cà Mau đã có những kết quả đầu tiên không chỉ ở diện tích canh tác mà còn ở cách làm nông nghiệp.

Thay vì chạy theo năng suất bằng mọi giá, các mô hình trình diễn cho thấy nông dân có thể giảm giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật nhưng vẫn giữ ổn định sản lượng, đồng thời tăng lợi nhuận, giảm phát thải khí nhà kính.

Cà Mau đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng 54.680ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, gần 40.000ha sản xuất từ 2-3 vụ lúa, 14.700ha vùng luân canh tôm - lúa. Hiện tỉnh đã xây dựng, vận hành các mô hình trình diễn trên 1.380ha với sự tham gia của 720 hộ dân thuộc 7 hợp tác xã. Các mô hình được triển khai tại Vĩnh Thanh, Hòa Bình, Vĩnh Mỹ, Đá Bạc, Khánh Bình với sự hỗ trợ kỹ thuật của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI), Viện Môi trường Nông nghiệp và doanh nghiệp liên kết.

Ông Ngô Nguyên Phong - Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thanh - cho biết điều đáng mừng không phải là những con số về diện tích mà là sự thay đổi trong tư duy của người dân.

“Bà con đã mạnh dạn áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến như ‘1 phải, 5 giảm’, sử dụng giống xác nhận, giảm lượng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Chi phí giảm nhưng năng suất, chất lượng hạt lúa vẫn ổn định, lợi nhuận được cải thiện rõ rệt”, ông Phong nói.

Theo tính toán từ các mô hình, lợi nhuận của nông dân tăng thêm từ 2-4 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống, tổng thu nhập thực tế cao hơn từ 15-20%.

Anh Trần Quốc Duẫn, thành viên Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát (xã Vĩnh Thanh), cho biết nhờ sự hỗ trợ của chính quyền trong đầu tư hạ tầng và kết nối doanh nghiệp, việc tiêu thụ lúa thuận lợi hơn trước, giá bán ổn định nên người dân yên tâm đầu tư sản xuất.

Nhiều “điểm nghẽn” cần được tháo gỡ

Khó khăn lớn nhất của Cà Mau hiện nay nằm ở kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất. Tại nhiều vùng, nhất là tiểu vùng Nam Cà Mau, hệ thống cống, trạm bơm, ô đê bao khép kín, đường giao thông nội đồng chưa đồng bộ hoặc đã xuống cấp. Điều này khiến việc điều tiết nước, kiểm soát xâm nhập mặn, đưa cơ giới hóa vào sản xuất gặp nhiều trở ngại.

Biến đổi khí hậu cũng tạo thêm áp lực khi thời tiết ngày càng cực đoan. Vào vụ Hè Thu, mưa bão diễn biến thất thường khiến việc áp dụng nghiêm ngặt quy trình tưới ngập khô xen kẽ không phải lúc nào cũng khả thi.

Một rào cản khác, nhiều vùng sản xuất chưa đủ điều kiện hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân ở một số nơi còn lỏng lẻo; năng lực quản trị của nhiều hợp tác xã chưa đáp ứng yêu cầu tham gia chuỗi giá trị quy mô lớn.

Theo Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường (xã Vĩnh Mỹ), nhu cầu đầu tư hạ tầng, máy móc, kho chứa và hệ thống sấy phục vụ sản xuất phát thải thấp rất lớn, nhưng việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi vẫn còn nhiều hạn chế.

Từ thực tiễn địa phương, ông Ngô Nguyên Phong kiến nghị tỉnh tiếp tục ưu tiên đầu tư thủy lợi, giao thông nội đồng, cơ giới hóa đồng bộ; đồng thời hỗ trợ hợp tác xã xây dựng kho chứa, máy sấy, số hóa vùng nguyên liệu, đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp với nông dân bằng những hợp đồng liên kết có tính ràng buộc.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử khẳng định, giai đoạn tới tỉnh rà soát những vùng đủ điều kiện để tập trung đầu tư, xây dựng mô hình hiệu quả rồi nhân rộng, đồng thời củng cố năng lực hoạt động của các hợp tác xã để trở thành trung tâm tổ chức sản xuất.