Gen Z về làng thắp lửa nghề truyền thống

Từ giảng đường về xưởng nghề

Bên những giá kệ gỗ đang hoàn thiện để chuyển vào nội thành Hà Nội, anh Lê Thế Huy, chủ một xưởng mộc ở làng nghề Phú An (xã Hát Môn) đang cẩn thận kiểm tra từng chi tiết trước khi bàn giao cho khách. Từ độ nhẵn của bề mặt đến từng mối ghép nhỏ, tất cả đều được anh rà soát kỹ lưỡng. Ít ai biết rằng, trước khi gắn bó toàn thời gian với nghề mộc, anh Huy từng là sinh viên ngành thiết kế nội thất của Đại học Mở Hà Nội.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghề mộc, anh Huy sớm quen với mùi gỗ, tiếng máy cưa. Tuy nhiên, thay vì đi theo lối mòn của cha ông, anh lựa chọn con đường học tập bài bản để có nền tảng chuyên môn vững chắc. “Sau khi tốt nghiệp, tôi từng làm việc tại một số công ty thiết kế nội thất, nhưng rồi nhận ra mình phù hợp hơn khi quay về quê. Kiến thức được đào tạo giúp tôi tư vấn thiết kế, tối ưu công năng và thẩm mỹ cho khách hàng tốt hơn, từ đó tạo uy tín và mở rộng thị trường”, anh Huy chia sẻ.

Xưởng mộc của anh Huy rộng khoảng 250m², được đầu tư hệ thống máy móc hiện đại như: máy cắt CNC, máy dán… Sản phẩm chủ yếu là đồ nội thất gia đình, quán cà phê, văn phòng... theo đơn đặt hàng. Không phụ thuộc khách quen, anh Huy còn tận dụng các nền tảng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, kết nối khách hàng khắp nơi. Nhờ đó, mỗi năm xưởng đạt doanh thu hàng tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho 4-5 lao động địa phương...

Cũng tốt nghiệp đại học và lựa chọn trở về với nghề mộc truyền thống, anh Nguyễn Chu Quảng (sinh năm 1996), chủ một cơ sở tại làng gỗ mỹ nghệ Thiết Úng (xã Thư Lâm) đang từng bước làm mới cách tiếp cận sản phẩm làng nghề. Theo anh Quảng, sản phẩm của địa phương rất phong phú, từ đồ nội thất như: tủ, bàn ghế, đồ thờ, đến các tác phẩm điêu khắc, tranh phù điêu… Không chỉ bán sản phẩm, anh Quảng và cộng sự còn truyền tải câu chuyện cho mỗi tác phẩm. “Chúng tôi muốn khách hàng hiểu rằng, để tạo nên sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn: Từ chọn gỗ, xử lý nguyên liệu đến đục chạm từng chi tiết. Khi hiểu được quy trình ấy, họ sẽ trân trọng giá trị lao động và văn hóa của làng nghề hơn”, anh Quảng chia sẻ.

Tại không gian trưng bày sản phẩm của gia đình, anh Quảng không chỉ là người bán hàng, mà còn trở thành người kể chuyện, dẫn dắt khách khám phá hành trình từ thớ gỗ thô mộc, đến đường chạm tinh xảo... Cách làm này cho thấy sự chuyển mình rõ nét của làng nghề: Gìn giữ kỹ thuật truyền thống, đổi mới tư duy thị trường, gia tăng giá trị cho sản phẩm...

Đòi hỏi từ thực tiễn

Theo Bí thư Chi bộ thôn Phú An (xã Hát Môn) Nguyễn Tiến Quyền, làn sóng người trẻ quay về làng nghề mang theo nhiều lợi thế rõ rệt. Họ có trình độ, có tư duy mới và mối quan hệ rộng. Quan trọng hơn, họ không đi theo lối mòn mà biết ứng dụng công nghệ, đổi mới phương thức sản xuất, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế. Phú An hiện có gần 200 xưởng mộc trong tổng số khoảng 500 hộ dân. Không chỉ tập trung sản xuất, nhiều hộ còn phát triển thương mại, bán hàng qua mạng xã hội hoặc mở cửa hàng ở địa phương khác. Đáng chú ý, nhiều chủ xưởng chỉ trong độ tuổi 25-35 nhưng đã vận hành cơ sở quy mô lớn, đạt doanh thu cao, tạo việc làm cho nhiều lao động.

Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm Lại Mạnh Cường cho biết, để phát huy vai trò lực lượng lao động trẻ, địa phương phối hợp với các nghệ nhân tổ chức lớp truyền nghề, khuyến khích thanh niên học nghề một cách bài bản. Đồng thời, chính quyền cũng tạo điều kiện để thợ trẻ tham gia các cuộc thi thiết kế, hội chợ triển lãm nhằm nâng cao tay nghề, mở rộng cơ hội giao thương. “Chúng tôi định hướng xây dựng trung tâm thiết kế sáng tạo, ứng dụng công nghệ số trong quảng bá sản phẩm và kết nối thị trường để làng nghề phát triển bền vững hơn”, ông Lại Mạnh Cường nói.

Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh thông tin, thành phố hiện có khoảng 1.350 làng nghề, trong đó hơn 330 làng nghề truyền thống đã được công nhận. Nhiều làng nghề như: Bát Tràng, Sơn Đồng, Hạ Thái, Duyên Thái… đang phát triển mạnh mẽ nhờ sự tham gia tích cực của lớp trẻ. Không ít bạn trẻ dù có thu nhập 15-20 triệu đồng/tháng khi làm việc tại thành phố vẫn lựa chọn quay về làng nghề. Điều đó cho thấy tiềm năng thị trường rất lớn, đồng thời khẳng định sức hút ngày càng tăng của nghề truyền thống trong bối cảnh mới...

Tuy nhiên, để xu hướng này bền vững, cần có chính sách hỗ trợ đồng bộ, lâu dài, nhiều chuyên gia cho rằng, bên cạnh đào tạo nghề và truyền nghề, cần chú trọng tiếp cận vốn, quy hoạch mặt bằng sản xuất, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu, bảo hộ sở hữu trí tuệ cho sản phẩm làng nghề. Mặt khác, cùng với tạo dựng môi trường sáng tạo, khuyến khích tuổi trẻ phát huy ý tưởng mới, việc giữ bản sắc truyền thống của làng nghề cũng là yếu tố quan trọng...