Cụ thể hóa phong trào toàn dân bảo vệ môi trường

Với việc ban hành kế hoạch hành động cụ thể, Bộ xác định rõ trách nhiệm từng đơn vị, đồng thời đặt trọng tâm vào thay đổi nhận thức, hành vi và kỷ cương quản lý môi trường từ trung ương tới cơ sở.

Từ nghị quyết đến kế hoạch cụ thể

Nghị quyết số 394/NQ-CP ngày 3-12-2025 của Chính phủ không chỉ mang ý nghĩa phát động phong trào thi đua trong toàn dân, mà còn là một mệnh lệnh hành động trong bối cảnh ô nhiễm môi trường, đặc biệt là rác thải sinh hoạt, đang trở thành thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết ngay trong những ngày đầu của tháng 1-2026 cho thấy quyết tâm chính trị cao trong việc đưa chủ trương của Chính phủ vào cuộc sống.

Theo kế hoạch, mục tiêu xuyên suốt được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định là tổ chức triển khai đồng bộ, hiệu quả các nhiệm vụ được giao; đồng thời phân công rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, đơn vị và duy trì phong trào toàn dân tham gia bảo vệ môi trường. Không dừng ở tuyên truyền khẩu hiệu, kế hoạch yêu cầu gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện; bảo đảm các nhiệm vụ có sản phẩm đầu ra cụ thể, có theo dõi, giám sát và đánh giá định kỳ.

Đáng chú ý, Bộ nhấn mạnh yêu cầu huy động tối đa nguồn lực xã hội, sự tham gia của các thành phần kinh tế, tổ chức chính trị - xã hội và người dân. Điều này cho thấy tư duy quản lý môi trường đang được chuyển mạnh từ “Nhà nước làm” sang “Nhà nước kiến tạo - toàn dân cùng làm”, trong đó vai trò của cộng đồng được đặt ở vị trí trung tâm.

Một trong những nội dung then chốt của kế hoạch là nhóm nhiệm vụ tuyên truyền, truyền thông và phát động phong trào toàn dân tham gia bảo vệ môi trường. Song song với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao các cơ quan báo chí chuyên ngành, các đơn vị truyền thông trực thuộc xây dựng chương trình tuyên truyền dài hạn, từ năm 2026 đến 2030, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về giảm thiểu rác thải, phân loại chất thải tại nguồn, tái sử dụng và tái chế. Đây được coi là giải pháp nền tảng để thay đổi hành vi xã hội - yếu tố quyết định sự thành công của phong trào.

Ở góc độ quản lý nhà nước, kế hoạch dành dung lượng lớn cho việc hoàn thiện thể chế, chính sách về quản lý rác thải. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản hướng dẫn theo hướng thúc đẩy giảm phát sinh rác thải, tăng cường tái chế, tái sử dụng, phù hợp với mô hình kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh.

Đặc biệt, việc nghiên cứu sửa đổi các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, nhất là hành vi vứt, xả rác bừa bãi, được xác định là nhiệm vụ cấp bách. Tăng mức xử phạt đủ sức răn đe, công khai kết quả xử lý vi phạm và kiểm tra trách nhiệm của địa phương sẽ là những công cụ quan trọng để lập lại kỷ cương trong quản lý rác thải.

Phong trào toàn dân - thước đo hiệu quả chính sách môi trường

Một điểm mới đáng chú ý trong kế hoạch của Bộ là yêu cầu đẩy mạnh phối hợp liên ngành và ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý rác thải. Bên cạnh đó, việc xây dựng và vận hành nền tảng dữ liệu số quốc gia về chất thải theo hướng dữ liệu mở được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong công tác quản lý. Khi dữ liệu về phát sinh, thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý rác thải được số hóa, minh bạch và kết nối từ trung ương đến địa phương, hiệu quả quản lý sẽ được nâng lên rõ rệt, đồng thời tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp giám sát.

Cục Môi trường được giao vai trò đầu mối tham mưu, điều phối, theo dõi và tổng hợp kết quả thực hiện Nghị quyết. Định kỳ hằng năm, các đơn vị và địa phương phải báo cáo kết quả triển khai; đến năm 2030 tổ chức tổng kết, đánh giá toàn diện, báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Duy trì hiệu quả đường dây nóng tiếp nhận phản ánh về ô nhiễm môi trường, khó khăn trong phân loại, thu gom, xử lý rác thải cũng được coi là kênh giám sát xã hội quan trọng, góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý.

Có thể thấy, kế hoạch triển khai Nghị quyết 394/NQ-CP của Bộ Nông nghiệp và Môi trường không chỉ là một văn bản hành chính, mà là khung hành động tổng thể, hướng tới thay đổi căn bản cách tiếp cận trong bảo vệ môi trường. Khi phong trào toàn dân tham gia bảo vệ môi trường được đặt song hành với hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng và siết chặt kỷ cương, hiệu quả chính sách sẽ không chỉ được đo bằng số văn bản ban hành, mà bằng sự chuyển biến thực chất trong đời sống xã hội.

Từ việc phân loại rác tại từng hộ gia đình, giữ gìn vệ sinh nơi công cộng, đến việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, tất cả đều là những “mắt xích” không thể thiếu để hiện thực hóa mục tiêu một Việt Nam sáng - xanh - sạch - đẹp. Sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành cùng mỗi người dân sẽ là thước đo rõ nét nhất cho thành công của phong trào mà Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát động và tổ chức thực hiện.