Hà Nội chuyển đổi chung cư cũ: Ưu tiên quyền lợi người dân, an sinh xã hội

Hà Nội đang đứng trước bước ngoặt trong xử lý bài toán chung cư cũ tồn tại hàng chục năm. Việc chuyển đổi linh hoạt công năng không chỉ là câu chuyện quản lý đô thị, mà quan trọng hơn là bảo đảm quyền lợi cho người thu nhập thấp, công nhân lao động... những đối tượng chịu tác động trực tiếp từ chính sách.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, thành phố hiện có khoảng 2.160 chung cư cũ, phần lớn đã xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Dù đã có lộ trình cải tạo, nhưng tỉ lệ triển khai mới đạt khoảng 1–2%. Thực tế này đòi hỏi những giải pháp mạnh mẽ hơn để tháo gỡ điểm nghẽn, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung nhà ở xã hội đang thiếu hụt.

Ghi nhận tại các khu tập thể cũ cho thấy điều kiện sống của người dân ngày càng xuống cấp. Bà Mai Châu (nhà E10 Phương Mai, quận Đống Đa) cho biết gia đình đã nhiều lần sửa chữa hệ thống điện, nước, khắc phục tình trạng thấm dột để có thể tiếp tục sinh sống. “Nếu Nhà nước xây mới để người dân có nơi ở an toàn hơn thì rất tốt, nhưng quá trình triển khai cần nhanh, tránh kéo dài làm ảnh hưởng cuộc sống”, bà Châu nói.

Tương tự, ông Đỗ Văn Khánh (khu B8 Kim Liên) chia sẻ căn hộ gia đình đã sử dụng gần 40 năm, thường xuyên phải sửa chữa để duy trì sinh hoạt. Theo ông, việc cải tạo là cần thiết nhưng phải được thực hiện khẩn trương, tránh kéo dài nhiều năm gây xáo trộn đời sống.

Thực tế, nhiều khu tập thể xây dựng từ thập niên 1960–1980 như Phương Mai, Kim Liên, Trung Tự, Giảng Võ… đã hết niên hạn sử dụng, hạ tầng quá tải. Tình trạng cơi nới trái phép không chỉ làm mất mỹ quan đô thị mà còn tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ. Dù điều kiện sống chật chội, xuống cấp, nhiều hộ dân vẫn bám trụ vì sinh kế gắn với khu vực nội đô.

UBND TP Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành 100% quy hoạch cải tạo chung cư cũ vào quý II/2027. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần tránh tình trạng quy hoạch “trên giấy”, khiến dự án chậm triển khai, đẩy người dân vào cảnh ở không xong, đi không được.

Một điểm đáng chú ý trong định hướng mới là nghiên cứu chuyển đổi công năng chung cư cũ sang nhà ở xã hội và nhà tái định cư. Đây được xem là giải pháp phù hợp nhằm hỗ trợ nhóm yếu thế trong bối cảnh giá nhà tại Thủ đô liên tục tăng cao.

Theo các chuyên gia quy hoạch, thách thức lớn nhất hiện nay là nguồn vốn và chất lượng công trình. Không phải khu chung cư cũ nào cũng đủ điều kiện để chuyển đổi thành nhà ở xã hội. Vì vậy, cần có cơ chế ưu đãi về tín dụng, thuế để thu hút doanh nghiệp tham gia.

Bên cạnh đó, việc “quy gom” các khu chung cư nhỏ lẻ để tạo quỹ đất lớn được đánh giá là giải pháp hợp lý. Tuy nhiên, cơ quan quản lý cần làm rõ cơ chế phân chia lợi ích, tránh tình trạng doanh nghiệp tận dụng quỹ đất trung tâm để phát triển nhà ở thương mại giá cao, khiến người lao động bị đẩy ra xa khu vực nội đô.

Kiến trúc sư Đỗ Thanh Tùng cho rằng, việc cải tạo chung cư cũ phải gắn với quy hoạch đô thị tổng thể, bảo đảm đồng bộ hạ tầng, không gian và chức năng sử dụng. Nếu triển khai rời rạc, các dự án khó phát huy hiệu quả lâu dài, đồng thời không tạo được giá trị gia tăng cho đô thị.

Đáng lưu ý, yếu tố quyết định thành công của các dự án cải tạo là sự đồng thuận của người dân. Do đó, chính sách cần đặt quyền lợi chính đáng của người lao động lên hàng đầu. Phương án tái định cư phải linh hoạt, ưu tiên tại chỗ hoặc khu vực lân cận để không làm gián đoạn sinh kế.

Cùng với đó, cần kiểm soát chặt chẽ đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội, tránh tình trạng đầu cơ, trục lợi chính sách. Việc kiểm định chất lượng công trình phải minh bạch, công khai, để người dân nắm rõ mức độ an toàn nơi mình đang sinh sống.

Chuyển đổi công năng chung cư cũ là hướng đi cần thiết, nhưng nếu không bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, đặc biệt là người lao động, mục tiêu an sinh xã hội sẽ khó đạt được như kỳ vọng.