Hà Nội tìm hướng thoát ngập, gỡ điểm nghẽn sông Nhuệ

Sau khi các dự án chống ngập khẩn cấp hoàn thành, khu vực nội đô Hà Nội cơ bản ổn định trước những trận mưa dưới 400mm. Tuy nhiên, tại một số xã ngoại thành, tình trạng ngập úng vẫn phức tạp, trong đó sông Nhuệ được xác định là một trong những nút thắt lớn của hệ thống tiêu thoát nước.

Nội đô giảm ngập, ngoại thành vẫn chịu áp lực

Theo Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật TP Hà Nội (Sở Xây dựng), việc hoàn thành và đưa vào vận hành các dự án chống ngập khẩn cấp đã giúp khu vực nội đô nâng cao khả năng tiêu thoát nước.

Tuy nhiên, khi mưa lớn xảy ra, khu vực ngoại thành và hạ lưu vẫn đối mặt với nguy cơ ngập úng. Ông Nguyễn Đức Hưng - Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật TP Hà Nội, cho biết tình trạng này phụ thuộc trực tiếp vào mực nước sông Nhuệ.

Theo ông Hưng, sông Nhuệ có tính chất liên vùng, trong khi Hà Nội chỉ quản lý một đoạn. Tuyến sông vừa tiếp nhận nước tiêu thoát từ nội đô, vừa chịu tác động của dòng chảy từ thượng lưu.

Đại diện Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội cho rằng đây là thách thức lớn đối với công tác tiêu thoát nước. TP Hà Nội nằm ở vị trí tiếp nhận dòng chảy từ phía Tây và phía Bắc, trong đó có những đợt lũ lớn trên các sông Bùi, Tích.

Nước mưa từ khu vực nội đô được xả vào hệ thống sông thủy lợi để tiêu thoát về phía Đông Nam. Tuy nhiên, khi mực nước các sông dâng cao, cơ quan chức năng phải hạn chế lưu lượng xả xuống hạ du nhằm giảm nguy cơ ngập.

Tăng công suất bơm nhưng đầu ra vẫn là nút thắt

Một vấn đề đặt ra là Hà Nội đã đầu tư các trạm bơm nhưng hiệu quả tiêu thoát vẫn phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận của sông Nhuệ.

Các trạm bơm mới chủ yếu bơm nước ra sông Cầu Ngà và sông Nhuệ. Khi nhiều trạm cùng vận hành, lượng nước dồn về sông Nhuệ có thể khiến mực nước tuyến sông này tiếp tục tăng.

Khi sông Nhuệ dâng cao, nguy cơ nước chảy ngược vào khu vực nội đô có thể xuất hiện, tạo thành điểm nghẽn trong hệ thống tiêu thoát. Điều này cho thấy việc chống ngập không thể chỉ tập trung tăng công suất bơm mà phải giải quyết đồng bộ cả đầu ra.

Trước mắt, các đơn vị chức năng đang chủ động vận hành hệ thống tiêu thoát. Ông Nguyễn Đức Hưng cho biết mực nước sông Nhuệ đã hạ, nước bắt đầu chảy về sông Hồng. Các đơn vị mở đập Thanh Liệt, kết hợp vận hành Trạm bơm Yên Xá để hỗ trợ tiêu nước.

Về lâu dài, Hà Nội cần nghiên cứu phương án hình thành tuyến kênh tiêu mới, cắt qua đê và đấu nối trực tiếp từ địa bàn thành phố ra sông Hồng. Phương án này nhằm rút ngắn đường thoát nước, giảm phụ thuộc vào khả năng tiêu thoát của hệ thống sông phía hạ lưu.

Tại thượng lưu sông Nhuệ, việc vận hành cống Chèm, Trạm bơm Liên Mạc và các công trình điều tiết cũng được xem xét nhằm chủ động đưa nước ra sông Hồng khi điều kiện cho phép.

Đoạn sông Nhuệ qua Hà Nội dài khoảng 61,5km, từ cống Liên Mạc đến xã Mỹ Đức, đi qua 19 xã, phường. Tuyến sông vừa có vai trò thủy lợi, giao thông đường thủy, vừa gắn với không gian đô thị và văn hóa của thành phố.

Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa khiến lòng sông bị bồi lắng, thu hẹp, chất lượng nước suy giảm, ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát.

Giữa tháng 7.2026, HĐND TP Hà Nội thông qua chủ trương đầu tư dự án cải tạo toàn diện sông Nhuệ với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 75.115 tỉ đồng.

Dự án có diện tích sử dụng đất khoảng 855ha, dự kiến triển khai giai đoạn 2026-2030 theo hình thức PPP, hợp đồng BT. Các hạng mục chính gồm giải phóng mặt bằng; cải tạo, nạo vét lòng sông và kè bờ dài khoảng 61,5km; đầu tư đường giao thông, hạ tầng kỹ thuật và hệ thống cống thu gom nước thải; xây dựng các nhà máy xử lý nước thải theo quy hoạch.

TP Hà Nội cũng đang đầu tư các công trình thủy lợi lớn, trong đó Trạm bơm Yên Nghĩa có công suất 120m³/giây, hoàn thành năm 2026; Trạm bơm Liên Mạc giai đoạn 1 có công suất 70m³/giây.

Tuy nhiên, các công trình này chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi sông Nhuệ được cải tạo đồng bộ, bảo đảm khả năng tiếp nhận và tiêu thoát nước.

Việc kết hợp điều tiết dòng chảy, mở hướng thoát nước ra sông Hồng, hoàn thiện các công trình đầu mối và cải tạo toàn diện sông Nhuệ được kỳ vọng tạo nền tảng cho Hà Nội chuyển từ xử lý từng điểm ngập sang giải quyết bài toán tiêu thoát nước theo hướng đồng bộ, dài hạn.