Việt Nam đẩy mạnh đào tạo nhân lực đường sắt chất lượng cao

Hình thành hệ sinh thái đào tạo và chuyển giao công nghệ

Việt Nam đang chuẩn bị triển khai nhiều dự án đường sắt trọng điểm như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Đồng Đăng cùng các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và TPHCM. Điều này đặt ra nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo dự thảo Kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực đường sắt giai đoạn 2026-2030, mục tiêu là đào tạo mới ít nhất 35.000 lao động ở các trình độ. Trong đó có khoảng 14.000 người trình độ đại học (41,2%), 11.000 người trình độ cao đẳng (32,3%) và 9.000 người trình độ trung cấp (26,5%).

Các ngành đào tạo tập trung vào những lĩnh vực cốt lõi như kỹ thuật xây dựng công trình đường sắt, thông tin - tín hiệu, hệ thống điện, đầu máy - toa xe và kinh tế vận tải đường sắt.

Dự thảo, nhu cầu nhân lực lớn nhất thuộc lĩnh vực kỹ thuật xây dựng với khoảng 16.300 người; tiếp đến là khai thác vận tải với khoảng 6.000 người và kỹ thuật xây dựng công trình đường sắt khoảng 4.700 người. Bên cạnh đó, khoảng 5.000 lao động chuyên biệt sẽ được đào tạo để phục vụ vận hành, bảo trì các tuyến đường sắt đô thị.

Để đáp ứng nhu cầu nhân lực, các trường đại học, cao đẳng nòng cốt trong lĩnh vực giao thông vận tải sẽ giữ vai trò trung tâm trong đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Cơ chế “đặt hàng đào tạo” giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp sẽ được đẩy mạnh nhằm bảo đảm sinh viên tốt nghiệp đáp ứng ngay yêu cầu công việc tại các ban quản lý dự án và đơn vị vận hành. Dự thảo cũng đề xuất tuyển chọn ít nhất 1.000 chuyên gia, kỹ sư từ các viện nghiên cứu và doanh nghiệp tham gia trực tiếp quá trình tiếp nhận chuyển giao công nghệ, từ thiết kế, lắp ráp đến vận hành hệ thống thông tin - tín hiệu hiện đại, hướng tới mục tiêu làm chủ công nghệ đường sắt. Nguồn kinh phí sẽ được huy động từ ngân sách nhà nước, nguồn hỗ trợ quốc tế và sự tham gia của doanh nghiệp sử dụng lao động.

Doanh nghiệp chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, đào tạo nhân lực đường sắt là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đến năm 2030 và các giai đoạn tiếp theo. Bộ trưởng yêu cầu ưu tiên đào tạo chuyên sâu đội ngũ cán bộ, kỹ sư hiện có, nhất là trong các lĩnh vực lập trình, phần mềm và điều hành chạy tàu.

Về phía doanh nghiệp, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đã xây dựng kế hoạch đào tạo đến năm 2035, tầm nhìn 2045. VNR ký kết hợp tác với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc để cử cán bộ đi đào tạo, trong đó có 180 học viên tại Trung Quốc và 300 nhân lực tại Hàn Quốc.

Chủ tịch Hội đồng thành viên VNR Đặng Sỹ Mạnh cho biết, với đội ngũ đang quản lý hơn 3.200km đường sắt hiện hữu, ngành có lợi thế lớn trong tiếp nhận công nghệ mới, giúp rút ngắn thời gian và tiết kiệm chi phí so với đào tạo từ đầu.

Theo ông Trương Trọng Vương - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Đường sắt, việc đào tạo chuyển đổi đối với người đã có kinh nghiệm chỉ mất khoảng 2-3 năm, thay vì 6-8 năm nếu đào tạo mới, qua đó kịp thời bổ sung nhân lực khi các dự án đi vào khai thác.

Không chỉ tập trung đào tạo nhân lực, VNR cũng kiến nghị Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù về nội địa hóa và yêu cầu các nhà thầu nước ngoài thực hiện chuyển giao công nghệ khi tham gia các dự án đường sắt tại Việt Nam.

Giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu làm chủ vận hành, bảo trì hệ thống thông tin - tín hiệu và nội địa hóa 40-50% thiết bị. Đến năm 2035, tiến tới làm chủ phần mềm điều hành, thiết kế hệ thống; sau đó hình thành hệ sinh thái công nghiệp đường sắt trong nước, từng bước cung cấp dịch vụ kỹ thuật cho khu vực.

Việc chuẩn bị đồng bộ về nhân lực, công nghệ và chính sách sẽ tạo nền tảng để Việt Nam làm chủ các dự án đường sắt hiện đại.