Việt Nam tạo lợi thế chiến lược khi hợp nhất nông nghiệp và môi trường

Tiến sĩ Thanawat Tiensin, Phó Tổng Giám đốc Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), đánh giá việc Việt Nam hợp nhất lĩnh vực nông nghiệp và môi trường là bước đi mang tính chiến lược, tạo nền tảng thuận lợi để triển khai mô hình One Health.

Theo ông, One Health không phải là một chính sách hay chương trình đơn lẻ mà là khuôn khổ phối hợp liên ngành, kết nối nhiều bộ, ngành, lĩnh vực để hướng tới mục tiêu chung bảo vệ sức khỏe con người, động vật, thực vật và môi trường.

Trên thực tế, điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng chính quyền các cấp, khu vực tư nhân và các nhà sản xuất.

Theo TS. Thanawat Tiensin, One Health vốn đòi hỏi cách tiếp cận liên ngành, phối hợp chặt chẽ giữa y tế, thú y, môi trường và an toàn thực phẩm nhằm phòng ngừa dịch bệnh từ sớm và từ xa.

“Việc hợp nhất hai lĩnh vực nông nghiệp và môi trường vào cùng một bộ tạo ra lợi thế rõ rệt về tổ chức bộ máy, giúp tăng cường khả năng phối hợp và hạn chế chồng chéo, nâng cao hiệu quả triển khai One Health,” Tiến sĩ Thanawat Tiensin đánh giá.

Từ chính sách đến thực tiễn: thách thức ở cấp cơ sở

Tuy nhiên, tái cấu trúc thể chế mới chỉ là một phần của bài toán, vì thách thức lớn hơn nằm ở việc chuyển hóa chủ trương thành hành động thực tế từ trung ương đến địa phương. One Health không thể phát huy hiệu quả nếu chỉ dừng lại ở các cuộc thảo luận chính sách.

Thành công của cách tiếp cận này phụ thuộc rất nhiều vào mức độ triển khai tại cấp tỉnh, cấp huyện và cấp cộng đồng.

Ở các cấp cơ sở, sự phối hợp trở nên cụ thể và cấp thiết hơn. Khi dịch bệnh trên động vật xuất hiện hoặc nguy cơ lây truyền sang người gia tăng, cơ quan y tế và thú y cần phối hợp chặt chẽ - từ chia sẻ thông tin, thống nhất cách ứng phó đến trao đổi kinh nghiệm kiểm soát dịch bệnh.

Tương tự, trong lĩnh vực nông nghiệp, việc sử dụng hóa chất hay thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách cũng là vấn đề phức tạp, không thể giải quyết đơn lẻ.

Trong hệ thống này, chính quyền địa phương giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ điều phối, họ còn trực tiếp thực thi và làm việc với cộng đồng, trở thành cầu nối giữa chính sách và thực tiễn.

Vì vậy, One Health không chỉ là câu chuyện về tổ chức hay phân cấp quản lý, mà là xây dựng một mạng lưới hợp tác, nơi mỗi chủ thể đều có vai trò riêng. Hệ thống chỉ vận hành hiệu quả khi thông tin được chia sẻ thông suốt, trách nhiệm rõ ràng và hành động được phối hợp đồng bộ.

Hợp tác khu vực, yếu tố cốt lõi của One Health

Theo Tiến sĩ Tiensin, điều kiện tiên quyết để hệ thống này vận hành chính là phối hợp xuyên biên giới và trước khi có thể phối hợp, cần có sự tin cậy giữa các bên.

Niềm tin giúp thúc đẩy chia sẻ thông tin, tăng cường kết nối và mở ra cơ hội hành động chung. Nếu thiếu yếu tố này, ngay cả những khuôn khổ được thiết kế tốt cũng khó phát huy hiệu quả.

Từ nền tảng đó, hợp tác có thể mở rộng sang chia sẻ tri thức, trao đổi kinh nghiệm và thậm chí là sử dụng chung nguồn lực. Trong khuôn khổ One Health, hợp tác không bị giới hạn mà là yếu tố nhân lên năng lực.

Nguyên tắc này cũng đúng ở cấp độ khu vực và quốc tế, bởi các quốc gia đang đối mặt với nhiều thách thức tương đồng, do đó hợp tác khu vực trở thành công cụ quan trọng để thúc đẩy tiến bộ.

Tiến sĩ Tiensin chia sẻ trải nghiệm khi làm việc tại Thái Lan, nơi từng tiếp đón các đoàn Việt Nam sang học hỏi kinh nghiệm về cải cách hệ thống thú y, kiểm soát vận chuyển động vật và công tác kiểm tra biên giới.

Ông cho rằng những hoạt động trao đổi như vậy cho thấy chuyển giao tri thức có thể góp phần thúc đẩy sự phát triển nhanh hơn. Tiến bộ không dừng lại ở một quốc gia mà được chia sẻ giữa các bên.

Theo ông, nguyên tắc hợp tác cũng có thể mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác. Trong du lịch, sự đa dạng của các quốc gia Đông Nam Á, từ ẩm thực đến văn hóa, khi kết hợp đã tạo nên sức hút lớn hơn đối với du khách quốc tế.

Việt Nam, Thái Lan, Lào, Philippines hay Indonesia đều có những bản sắc riêng. Chính sự kết nối này giúp nâng cao giá trị chung của khu vực, tương tự như cách One Health vận hành - khi các hệ thống được liên kết, sức mạnh tổng thể sẽ được gia tăng.

Theo chuyên gia FAO, đối với Việt Nam, thông điệp trở nên rõ ràng rằng cải cách thể chế là cần thiết, nhưng phải đi cùng tăng cường hợp tác, xây dựng niềm tin và bảo đảm triển khai hiệu quả ở mọi cấp.

Chỉ khi chính sách ở trung ương, hành động ở địa phương và sự phối hợp liên ngành được kết nối chặt chẽ, One Health mới thực sự đi từ khái niệm đến thực tiễn và tạo ra những tác động bền vững, Phó Tổng Giám đốc FAO nhấn mạnh.