Giảm nghèo cần thu hẹp khoảng cách từ chính sách đến cơ sở

Chính sách hỗ trợ người nghèo ngày càng được hoàn thiện, toàn diện

Theo kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2025, tỉ lệ nghèo đa chiều của cả nước hiện còn 2,95%, trong đó hộ nghèo chiếm 1,30%, hộ cận nghèo chiếm 1,65%, tiếp nối xu hướng giảm liên tục qua các năm của giai đoạn 2021-2025.

Đến nay, hệ thống chính sách hỗ trợ người nghèo ngày càng được hoàn thiện, toàn diện hơn; từ tín dụng chính sách xã hội, giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch đến đào tạo nghề, giải quyết việc làm, trợ giúp xã hội.

Những kết quả thể hiện sự quan tâm sâu sắc, nhất quán của Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị đối với người nghèo và các nhóm yếu thế trong xã hội.

Tuy nhiên, khi mặt bằng nghèo chung đã giảm xuống mức thấp, phần nghèo còn lại không còn phân bố đồng đều mà tập trung cao vào những địa bàn khó khăn nhất. Hiện tỉ lệ nghèo đa chiều tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc nước ta ở mức 13,27% (gấp đôi khu vực Bắc Trung Bộ).

Hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số tuy chỉ chiếm khoảng 14,8% dân số cả nước nhưng lại chiếm tới gần 69% tổng số hộ nghèo của cả nước.

Đáng chú ý, tình trạng tái nghèo và phát sinh nghèo mới vẫn là vấn đề cần đặc biệt quan tâm. Bởi không ít hộ gia đình sau khi thoát nghèo vẫn có thu nhập thấp, cuộc sống bấp bênh, sinh kế thiếu ổn định, chỉ cần gặp rủi ro như thiên tai, dịch bệnh, ốm đau hay mất việc làm là có nguy cơ rơi trở lại vào diện nghèo.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải thiết kế, hoàn thiện chính sách theo hướng không chỉ giúp hộ dân thoát nghèo về mặt số liệu, mà còn phải giúp hộ có khả năng duy trì ổn định cuộc sống, chống chịu tốt hơn trước các rủi ro, biến động.

Đặc biệt, công tác giảm nghèo đang được triển khai trong bối cảnh mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp vừa được thực hiện, đây là một thay đổi căn bản về bộ máy, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác rà soát hộ nghèo, phân bổ nguồn lực và giám sát thực hiện chính sách ngay tại cơ sở. Và cũng là vấn đề mới, cần được nhận diện, đánh giá thấu đáo để có giải pháp tổ chức thực hiện phù hợp trong thời gian tới.

Thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và khả năng tiếp cận thực tế

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam nhấn mạnh, giảm nghèo là chính sách lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước, được tổ chức thực hiện thường xuyên, liên tục qua nhiều giai đoạn với nhiều chương trình, chính sách khác nhau, đem lại những kết quả rất quan trọng được cộng đồng quốc tế ghi nhận, đánh giá cao.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác giảm nghèo trên cả nước đang bước vào giai đoạn mới với yêu cầu ngày càng cao hơn, đặt ra không ít khó khăn, thách thức.

Đáng chú ý, cụ thể hóa các định hướng của Trung ương, Nghị quyết số 46/2026/QH16 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 đã đặt ra yêu cầu mới, cụ thể hơn trong thực hiện giảm nghèo đa chiều, bao trùm, bền vững.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam nhấn mạnh, cần nhận diện thực trạng công tác giảm nghèo hiện nay, kết quả đạt được cùng những vướng mắc, bất cập về cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện công tác giảm nghèo bền vững; trong đó có tác động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp đến việc rà soát, xác định đối tượng và tổ chức thực hiện chính sách ở cơ sở.

Về định hướng giải pháp, kiến nghị chính sách thực hiện công tác giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026-2035, cần tập trung vào các giải pháp hạn chế tái nghèo, phát sinh nghèo mới; giải pháp thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và khả năng tiếp cận thực tế của người dân; cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện.

Trao đổi với Lao Động, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cho rằng, những thành công trong công tác xóa đói, giảm nghèo ở nước ta thời gian qua là minh chứng rõ nét, cho thấy Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm, chăm lo cho người dân, nhất là những đối tượng yếu thế, người dân vùng khó khăn. Đó cũng là nỗ lực, quyết tâm của Việt Nam chúng ta trong việc bảo đảm quyền con người và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc.

Trong quá trình thực hiện công cuộc giảm nghèo, nhờ có nhiều phong trào, mô hình, cách làm hay, hiệu quả đã giúp nhiều hoàn cảnh thoát khỏi nghịch cảnh, xây dựng, cải thiện cuộc sống.

Tại nhiều địa phương, có đến hàng trăm hộ nghèo chủ động viết đơn xin thoát nghèo và chủ động nhường quyền hỗ trợ cho hộ khác. Rõ ràng, công cuộc giảm nghèo thời gian qua ở nước ta đã đạt được các kết quả khá tích cực.

Theo đại biểu, bên cạnh nhiều thành tựu, điểm sáng tích cực thì công tác giảm nghèo ở nước ta hiện cũng còn không ít những thách thức. Trong đó, ảnh hưởng của thiên tai, bão lũ tác động không nhỏ tới công tác an sinh xã hội.

Giảm nghèo chưa bền vững, người dân ở vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn, phân hóa giàu nghèo, phân hóa giữa các vùng miền vẫn có xu hướng mở rộng. Các chính sách cho người cao tuổi, hay chính sách cho các đối tượng yếu thế của chúng ta còn chưa theo kịp so với các phát triển khác.

Tình trạng thiếu việc làm và thất nghiệp còn nhiều. Nguồn lực để thực hiện an sinh xã hội cũng còn hạn chế và chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Chất lượng cung cấp các dịch vụ an sinh xã hội, đặc biệt là dịch vụ y tế còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và sự gia tăng mức sống của dân cư….

Mặt khác, một số hộ nghèo tự bằng lòng với cuộc sống hiện tại, thiếu ý thức vươn lên thoát nghèo, một số ít còn lười lao động.

Chú trọng giảm nghèo thực chất, bền vững

Đề cập đến giải pháp, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng lâu nay, khi nói về cách hỗ trợ cho người nghèo, mọi người vẫn thường dùng hình ảnh “con cá và cần câu” để ví von. Rất nhiều hộ nghèo ở các địa phương được hỗ trợ cây, con giống để tạo sinh kế, góp phần tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống từ những “con cá và cần câu” ấy.

Ở giai đoạn hiện nay, đại biểu thấy cách tiếp cận chính sách hỗ trợ cho các hộ nghèo, cận nghèo cũng đã có sự thay đổi, từ chỗ hỗ trợ cho người dân "con cá" chuyển sang hỗ trợ "cần câu". Song trên thực tế cho thấy "đâu phải ai được hỗ trợ cần câu cũng đều có thể câu được cá".

Đại biểu cho rằng, muốn xóa đói, giảm nghèo bền vững, việc cho "con cá" hay cho "cần câu" cần phải được cân nhắc và áp dụng phù hợp với từng hoàn cảnh, thời điểm. Bởi đã có không ít các trường hợp được trao “cần câu”- vốn đầu tư vào dự án, xây dựng mô hình... nhưng do trình độ lạc hậu, cách làm chưa đến nơi, đến chốn nên thất bại, “không câu được cá”, không thu hồi được vốn, gây lãng phí.

Theo đại biểu, ngoài việc phải đầu tư vốn, xây dựng các mô hình xóa đói, giảm nghèo, muốn công cuộc này có tính bền vững, giúp người nghèo vươn lên làm giàu được, chúng ta cần phải có các giải pháp thực sự hiệu quả, đột phá để nâng cao dân trí, trình độ văn hóa của người dân. Bởi nếu cần cù, chịu khó làm ăn thì mới có thể thoát nghèo, song muốn làm giàu thì phải có kiến thức và trình độ cao.

Do vậy, việc cho “cần câu”, không chỉ đơn giản là đầu tư vốn, mà lâu dài là sự hỗ trợ về giáo dục, dạy nghề, đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao dân trí, trình độ cho người dân, giúp người dân có ý thức mạnh mẽ vươn lên thoát nghèo và làm giàu, để giảm nghèo là thực chất chứ không phải là chỉ tiêu.

Trong việc triển khai chương trình mục tiêu quốc gia, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện chính sách giảm nghèo theo hướng đa chiều, bao trùm nhưng có trọng tâm, trọng điểm, lấy nâng cao năng lực tự tạo thu nhập và khả năng tự vươn lên của người nghèo làm mục tiêu trung tâm.

Chính sách giảm nghèo cần tiếp tục bảo đảm hỗ trợ các nhóm yếu thế, người không có khả năng lao động và những hộ gia đình gặp khó khăn do các nguyên nhân khách quan.

Tuy nhiên, đối với hộ nghèo còn khả năng lao động, chính sách cần chuyển mạnh từ hỗ trợ mang tính “cho không” sang tạo điều kiện để người dân có cơ hội phát triển sản xuất, tiếp cận việc làm, học nghề và nâng cao năng lực.