Lao động tham gia việc làm linh hoạt: Làm hôm nay, rủi ro ngày mai

Lao động “nhiều không”

Anh Đào Văn Đức (quê xã Kiệt Sơn, tỉnh Phú Thọ) từng làm nhân viên điều phối lớp học cho một trung tâm tiếng Anh tại phường Hà Đông (Hà Nội). Sau hơn 2 năm làm việc, tháng 8.2025, anh Đức nghỉ làm vì lương thấp, giờ làm chủ yếu ca tối nên ảnh hưởng sức khỏe.

Ngay lập tức, anh Đức đăng ký làm lái xe công nghệ. Tháng 9.2025, thu nhập từ công việc mới cao gấp đôi công việc cũ khiến anh Đức thấy rất “hưng phấn” và hài lòng với lựa chọn của mình. Thế nhưng, niềm vui không kéo dài…

Đầu tháng 11.2025, trong một lần chở khách đi tỉnh xa, anh Đức quay về trong đêm. Trong cơn buồn ngủ, anh tự lao xe xuống vệ đường, chấn thương phần mềm và gẫy tay phải; xe bị hư hỏng phần đầu và hông xe.

“Tôi quay cuồng lo một phần tiền sửa xe, tiền nằm viện 13 ngày mà không hề có bảo hiểm y tế. Số tiền dành dụm sau mấy tháng đi làm chỉ đủ trang trải một phần chi phí, tôi phải gọi về quê nhờ bố mẹ vay mượn thêm họ hàng để có tiền chữa trị. Ra viện, tôi mang khoản nợ hơn 50 triệu đồng”, anh Đức ngao ngán nói.

Ông Vũ Quang Thành – Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho hay, ghi nhận từ thực tế kết nối cung – cầu lao động tại Hà Nội cho thấy, nhóm lao động tham gia việc làm linh hoạt, lao động khu vực phi chính thức là nhóm “nhiều không”: Không hợp đồng lao động, không bảo hiểm xã hội, không bảo hiểm thất nghiệp. Cũng vì thế, nhóm lao động này đang đứng trước nhiều rủi ro dài hạn.

“Phần lớn lao động làm việc qua nền tảng số hoặc theo hình thức tự do không có hợp đồng lao động, thu nhập phụ thuộc hoàn toàn vào số giờ làm việc và biến động thị trường. Khi ốm đau, tai nạn hay thay đổi chính sách, người lao động gần như không có cơ chế bảo vệ… Nhiều người chấp nhận rời bỏ việc làm chính thức – nơi có bảo hiểm – để đổi lấy thu nhập linh hoạt trước mắt, mà chưa lường hết hệ quả lâu dài”, ông Vũ Quang Thành nói.

3 rủi ro lớn

Nhận định về những rủi ro mà lao động làm việc linh hoạt phải đối mặt, ông Lê Quang Trung – nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm cho rằng rủi ro lớn nhất của lao động linh hoạt là tai nạn nghề nghiệp, đặc biệt với nhóm chạy xe công nghệ, giao hàng. Khi tai nạn xảy ra, người lao động thường phải tự chi trả chi phí điều trị, mất thu nhập trong thời gian nghỉ làm.

“Không có bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp, không có trợ cấp thất nghiệp, nhiều lao động rơi vào khó khăn chỉ sau một biến cố nhỏ. Đây là mặt trái ít được nhắc đến khi nói về sự “tự do” của việc làm linh hoạt”, ông Trung nói.

Cũng theo ông Trung, nhóm lao động này còn đối diện rủi ro an sinh trong tương lai bởi việc không tham gia bảo hiểm xã hội trong thời gian dài sẽ khiến người lao động đối mặt rủi ro lớn khi về già (không lương hưu, không trợ cấp). Chưa kể, nếu xu hướng lao động linh hoạt tiếp tục mở rộng mà thiếu chính sách bao phủ, hệ thống an sinh xã hội sẽ chịu áp lực rất lớn trong trung và dài hạn.

Cuối cùng lao động làm việc linh hoạt đang nằm trong “vùng xám” giữa lao động chính thức và phi chính thức. Khung pháp lý chưa theo kịp thực tế phát triển của thị trường, khiến việc bảo vệ quyền lợi người lao động gặp nhiều khó khăn. “Nên chăng, không thể tiếp tục để người lao động tự xoay xở trong một thị trường đầy rủi ro, trong khi doanh nghiệp và nền tảng hưởng lợi từ mô hình linh hoạt này”, ông Trung đặt câu hỏi.