Phó Giám đốc Nhà hát Sân khấu truyền thống: Diễn viên hợp đồng lương 3-5 triệu đồng/tháng

Sân khấu truyền thống trước yêu cầu phát triển mới

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt văn hóa vào vị trí trung tâm của phát triển, coi đây là nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng nhất để thúc đẩy kinh tế sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, việc hợp nhất Nhà hát Chèo Việt Nam, Nhà hát Tuồng Việt Nam và Nhà hát Cải lương Việt Nam thành Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam được xem là một bước đi mang tính tái cấu trúc, tạo ra một thiết chế đủ mạnh để phát huy giá trị của các loại hình nghệ thuật truyền thống.

Theo NSND Lê Tuấn Cường - Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, sự thay đổi này mở ra cơ hội mới, song điều cốt lõi vẫn là giữ vững bản sắc của từng loại hình.

Ông Cường nhìn nhận sân khấu truyền thống không chỉ là một lĩnh vực nghệ thuật mà còn là nơi lưu giữ căn cốt văn hóa của dân tộc: "Văn hóa luôn là hồn cốt của dân tộc và một dân tộc phải giữ được cái hồn cốt đó, giữ được chủ thể văn hóa, định danh văn hóa và nhận diện văn hóa đó thì dân tộc ấy sẽ luôn có vị trí và vị thế trên bản đồ của thế giới".

Tuy vậy, vấn đề đặt ra là trong bối cảnh thị trường giải trí biến đổi nhanh, sân khấu truyền thống đang đứng trước yêu cầu phải thích ứng.

Không ít ý kiến cho rằng loại hình này chưa theo kịp tốc độ phát triển chung, nhưng NSND Lê Tuấn Cường nói: "Sân khấu đồng hành cùng dân tộc trong hành trình phát triển, có lúc thăng lúc trầm, nhưng luôn luôn có trách nhiệm và đồng hành cùng đời sống của người dân Việt Nam.

Trong điều kiện hiện nay, khi các nền tảng số và công nghiệp giải trí phát triển mạnh, việc sân khấu truyền thống chưa tạo được sức lan tỏa rộng là một thực tế cần được nhìn nhận nghiêm túc".

Nghị quyết Đại hội XIV cũng nhấn mạnh việc kết hợp bảo tồn di sản với phát triển kinh tế văn hóa, từ đó đặt ra yêu cầu cụ thể đối với sân khấu truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn các giá trị cũ, các đơn vị nghệ thuật cần tìm cách đưa sản phẩm đến gần hơn với công chúng, mở rộng không gian biểu diễn và nâng cao chất lượng tác phẩm.

Gỡ nút thắt về cơ chế và nguồn lực

Theo NSND Lê Tuấn Cường, điểm nghẽn quan trọng nhất không nằm ở ý tưởng hay định hướng, mà ở điều kiện để biến những định hướng đó thành hiện thực. Ông nhấn mạnh đến việc đầu tư nguồn lực, bởi nếu không đầu tư thì sẽ không thu hút được nhân tài.

Sân khấu truyền thống là loại hình đòi hỏi thời gian đào tạo dài, kỹ năng chuyên biệt và sự tích lũy kinh nghiệm qua nhiều năm, trong khi chế độ đãi ngộ hiện tại chưa tương xứng.

Thực tế cho thấy, mức thu nhập thấp đang trở thành rào cản lớn đối với việc thu hút và giữ chân nghệ sĩ.

Trước khi các Nhà hát Tuồng, Chèo, Cải lương được hợp nhất, cơ chế tài chính nhìn chung không có nhiều khác biệt.

Theo ghi nhận của Lao Động, mức chi trả cho nghệ sĩ ở các loại hình này tương đối thấp, kéo dài trong thời gian dài.

Với một vở diễn có thể lên tới 40–45 người tham gia, tiền bồi dưỡng mỗi suất được chia nhỏ, trong đó diễn viên chính khoảng 200.000 đồng, vai phụ 160.000 đồng, vai quần chúng 120.000 đồng và hậu cần khoảng 80.000 đồng.

Trước đây, Nhà hát Tuồng mỗi năm nhận khoảng hơn 2 tỉ đồng để dàn dựng và biểu diễn phục vụ, trong đó có nhiều chương trình miễn phí. Tuy nhiên, chi phí thực tế cho một vở diễn, đặc biệt ở sân khấu truyền thống lại ở mức cao.

Riêng phục trang tuồng có giá trị lớn, một bộ giáp võ tướng dao động từ 50–60 triệu đồng, mũ hơn 3 triệu đồng, hia khoảng 3 triệu đồng… Do nguồn lực hạn chế, các đơn vị thường phải tận dụng trang phục cũ, dùng lại cho nhiều vở khác nhau nhằm tiết kiệm chi phí.

Trong bối cảnh đó, thu nhập từ sân khấu, kịch nói không đủ đảm bảo đời sống, khiến nhiều nghệ sĩ phải làm thêm hoặc nhận dàn dựng các vở diễn cho các đơn vị bên ngoài để có thêm thu nhập.

NSND Lê Tuấn Cường chia sẻ: "Bây giờ hợp đồng diễn viên chỉ được 3-5 triệu đồng/tháng, các bạn không đủ tiền thuê nhà. Đào tạo một diễn viên ra trường mất 4 năm, về đây chúng tôi tiếp tục đào tạo 4 năm nữa mới làm nghề được".

Từ góc độ quản lý, ông cho rằng nếu không cải thiện điều kiện sống, rất khó để xây dựng đội ngũ kế cận, trong khi đây lại là yếu tố quyết định sự tồn tại lâu dài của nghệ thuật truyền thống.

Thực tế này cũng lý giải vì sao nhiều bạn trẻ không lựa chọn theo đuổi con đường sân khấu, dù có năng khiếu.

Bên cạnh đó, vấn đề kéo khán giả đến với sân khấu truyền thống cũng là một thách thức lớn.

Trong phân tích của mình, NSND Lê Tuấn Cường nhấn mạnh mối quan hệ trực tiếp giữa nghệ thuật và công chúng, rằng "khán giả giữ thì nghệ thuật mới tồn tại, còn không có khán giả thì nghệ thuật cũng biến mất".

Đầu tư cho sân khấu, nâng cao chất lượng vở diễn, tiếp cận khán giả, nâng cao đời sống nghệ sĩ - là điều NSND Lê Tuấn Cường và Nhà hát đang trăn trở. Ông Cường đặt rất nhiều niềm tin và kỳ vọng lớn vào sự đầu tư cho văn hóa sau Nghị quyết Đại hội XIV.

Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh việc chăm lo đội ngũ văn nghệ sĩ như một yếu tố then chốt trong phát triển văn hóa.

Việc tháo gỡ điểm nghẽn này không chỉ giúp khôi phục sức sống cho các loại hình nghệ thuật lâu đời, mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.