AI đang tiến gần vai trò nhà khoa học sau tuyên bố mới từ OpenAI

Paul Erdős (1913 – 1996) là nhà toán học nổi tiếng người Hungary, từng đặt ra nhiều bài toán nổi tiếng của toán học hiện đại, nhưng có lẽ ít ai ngờ rằng gần 80 năm sau, một hệ thống trí tuệ nhân tạo lại được cho là tìm ra bước đột phá cho một trong số đó.

OpenAI vừa tuyên bố một mô hình suy luận AI chưa được công bố của hãng đã giải quyết thành công “Bài toán khoảng cách đơn vị trên mặt phẳng”, là vấn đề toán học tồn tại từ năm 1946. Theo công ty này, mô hình AI đã xây dựng được một chứng minh toán học mới, qua đó bác bỏ giả thuyết hình học vốn được nhiều nhà nghiên cứu tin tưởng suốt nhiều thập kỷ.

Bài toán mà Erdős đưa ra nghe có vẻ đơn giản: nếu đặt nhiều điểm trên một mặt phẳng hai chiều, có thể tạo ra tối đa bao nhiêu cặp điểm cách nhau đúng một đơn vị? Tuy nhiên, đằng sau câu hỏi ngắn gọn ấy là một trong những thách thức nổi tiếng của hình học tổ hợp.

Theo OpenAI, mô hình AI của họ đã tìm thấy phương án tối ưu vượt ngoài dự đoán trước đây của các chuyên gia.

Tuyên bố trên tiếp tục cho thấy xu hướng AI ngày càng tiến sâu vào lĩnh vực toán học. Năm 2024, Google DeepMind từng giới thiệu AlphaGeometry, là mô hình AI có khả năng giải các bài toán hình học phức tạp ở trình độ tương đương thí sinh Olympic Toán học quốc tế.

Đến năm 2025, các mô hình AI chưa công bố của OpenAI và Google DeepMind tiếp tục đạt kết quả cao trong các cuộc thi toán học danh giá. Tuy nhiên, OpenAI cũng từng vấp phải tranh cãi liên quan tới những tuyên bố về năng lực toán học của AI.

Năm ngoái, cựu Phó Chủ tịch OpenAI Kevin Weil từng đăng tải trên mạng xã hội X rằng GPT-5 đã giải được nhiều bài toán chưa có lời giải của Erdős. Tuy nhiên, bài đăng này sau đó bị xóa khi một số chuyên gia AI, trong đó có Yann LeCun và Demis Hassabis, cho rằng mô hình chỉ truy xuất lại lời giải đã tồn tại trong tài liệu học thuật thay vì tự tạo ra lời giải mới.

Trong thông báo mới nhất, OpenAI khẳng định kết quả lần này đánh dấu “một thời điểm quan trọng trong sự tương tác giữa trí tuệ nhân tạo và toán học”. Công ty cho rằng AI không chỉ hỗ trợ giải toán mà còn có thể trở thành cộng sự nghiên cứu cho các nhà khoa học trong tương lai.

Theo OpenAI, nếu một mô hình có khả năng duy trì lập luận phức tạp, kết nối ý tưởng giữa nhiều lĩnh vực và tạo ra công trình vượt qua đánh giá nghiêm ngặt của chuyên gia, thì năng lực đó cũng có thể được ứng dụng trong sinh học, vật lý, khoa học vật liệu, kỹ thuật hay y học.

Để tăng tính thuyết phục cho công bố này, OpenAI cũng đăng tải ý kiến từ nhiều nhà toán học đã xem xét kết quả nghiên cứu, trong đó có Noga Alon, Thomas Bloom và Tim Gowers.

Thomas Bloom nhận định trí tuệ nhân tạo đang giúp con người khám phá đầy đủ hơn “thánh đường toán học” được xây dựng qua nhiều thế kỷ. Trong khi đó, Tim Gowers gọi kết quả mà OpenAI công bố là “một cột mốc của toán học trí tuệ nhân tạo”.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng cần thêm thời gian để cộng đồng học thuật kiểm chứng đầy đủ các kết quả mà OpenAI đưa ra. Nhưng ngay cả khi còn gây tranh luận, tuyên bố mới nhất này vẫn cho thấy AI đang ngày càng tiến gần hơn tới vai trò một công cụ nghiên cứu khoa học thực thụ.