Kỷ nguyên internet thứ ba của Trung Quốc bắt đầu bằng AI

Chỉ cần mở một ứng dụng AI tại các thành phố lớn của Trung Quốc, yêu cầu “chọn giúp một ly cà phê”, nhấn nút xác nhận và vài phút sau đồ uống sẽ được giao tới tận văn phòng.

Sự tiện lợi này có thể là nguyên nhân khiến tốc độ người Trung Quốc đón nhận các dịch vụ AI kiểu này đang gia tăng nhanh chóng. Theo số liệu do Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc công bố, đã có hơn 600 triệu người Trung Quốc được cho là từng sử dụng các ứng dụng AI “agentic” - dạng AI không chỉ trả lời mà còn có thể tự thực hiện tác vụ thay người dùng.

Trung Quốc đang tăng tốc hướng tới một tương lai nơi AI thay con người lựa chọn, mua sắm và giao nhận hàng hóa, qua đó tái định hình toàn bộ nền kinh tế số nước này.

Internet Trung Quốc đến nay đã trải qua hai thời kỳ rõ rệt. Đầu những năm 2000, phần lớn người dùng tiếp cận thế giới mạng thông qua công cụ tìm kiếm Baidu. Sau khi Google rút khỏi Trung Quốc cuối thập niên đó, Baidu gần như trở thành thế độc quyền.

Nhưng khi nền tảng này ngày càng phụ thuộc vào quảng cáo để kiếm tiền, kết quả tìm kiếm bắt đầu bị chi phối bởi nội dung tài trợ, khiến người dùng mất dần niềm tin.

Sự thất vọng đó, cùng với làn sóng smartphone bùng nổ, đã đưa Trung Quốc bước sang kỷ nguyên internet thứ hai, thời đại của các “siêu ứng dụng” tích hợp mọi thứ từ mua sắm, giải trí đến nhắn tin và thanh toán.

Giờ đây, chính mô hình đó đang trở thành nền tảng cho cuộc đua AI mới.

Lợi thế lớn nhất của các tập đoàn công nghệ như Alibaba, ByteDance hay Tencent là họ đã sở hữu gần như toàn bộ đời sống số của người Trung Quốc, từ thương mại điện tử, giải trí đến logistics và thanh toán.

Điều đó cho phép các hãng nhanh chóng biến AI thành một “trợ lý số” có thể thay người dùng xử lý hàng loạt công việc hằng ngày. Trong mô hình mới, người dùng không còn phải tự mở Taobao, WeChat hay Douyin để mua sắm, đặt dịch vụ hoặc thanh toán. AI sẽ làm điều đó thay họ.

Nhưng đó cũng là lý do cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Bất kỳ công ty nào kiểm soát được AI agent đều có cơ hội trở thành người dẫn dắt “kỷ nguyên internet thứ ba” của Trung Quốc.

Ngày 13-5, Pony Ma, nhà sáng lập Tencent, cảnh báo một cuộc “tranh giành lãnh địa” hỗn loạn trong lĩnh vực AI đang tới gần.

Ngày 11-5, Alibaba thông báo đã tích hợp hoàn toàn chatbot Qwen với ứng dụng mua sắm Taobao. Chỉ với vài câu lệnh đơn giản, AI giờ đây có thể thay người dùng mua đủ loại hàng hóa và dịch vụ.

ByteDance cũng chuẩn bị tung ra mô hình tương tự bằng cách kết nối chatbot Doubao với Douyin, nền tảng video ngắn tích hợp thương mại điện tử của hãng.

Trong cuộc đua này, Tencent nổi lên như một “ẩn số”. Công ty từng bị đánh giá chậm chân trong lĩnh vực AI nhưng cho biết đã cải tổ hoàn toàn đội ngũ phát triển trí tuệ nhân tạo trong sáu tháng qua.

Mô hình AI mới mang tên Hy3 hiện bước vào giai đoạn thử nghiệm và đang được Tencent dần tích hợp vào WeChat, ứng dụng nhắn tin và thanh toán phổ biến nhất Trung Quốc. Hàng triệu doanh nghiệp hiện đã xây dựng “mini-program” bên trong WeChat và các dịch vụ này có thể sớm được AI kết nối thành một hệ sinh thái tự động hóa khổng lồ.

Với các tập đoàn công nghệ Trung Quốc, AI siêu ứng dụng có thể trở thành động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh tiêu dùng nội địa suy yếu.

Số liệu mới công bố cho thấy lợi nhuận hoạt động điều chỉnh của mảng thương mại điện tử Alibaba tại Trung Quốc đã giảm 40% trong quý I-2026 so với cùng kỳ năm trước. Dù mảng điện toán đám mây tăng trưởng mạnh nhờ nhu cầu AI bùng nổ, chi phí đầu tư hạ tầng khổng lồ cũng gây áp lực lớn lên dòng tiền.

Hiện phần lớn chatbot AI tại Trung Quốc vẫn miễn phí. Các hãng công nghệ khẳng định ứng dụng AI của họ chưa ưu tiên gợi ý sản phẩm dựa trên quảng cáo. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng để kiếm lợi nhuận dài hạn, điều này sớm muộn cũng sẽ thay đổi.

Cuộc đua AI của Trung Quốc không chỉ nhằm tìm kiếm tăng trưởng mới mà còn mang tính phòng thủ. Các tập đoàn công nghệ hiểu rằng nếu mất quyền kiểm soát AI agent, họ có thể mất luôn vị trí trung tâm của internet Trung Quốc.

Nhiều lãnh đạo công nghệ lo ngại rằng nếu xuất hiện một thiết bị AI thế hệ mới với khả năng “agentic” được tích hợp ngay trong hệ điều hành, các siêu ứng dụng hiện nay có thể bị thay thế.

OpenAI được cho là đang phát triển một thiết bị như vậy. ByteDance từng thử nghiệm hướng đi này cuối năm ngoái khi hợp tác với ZTE ra mắt smartphone tích hợp sẵn trợ lý AI. Tuy nhiên dự án nhanh chóng thất bại, một phần do Alibaba và Tencent không cho thiết bị này sử dụng nền tảng thanh toán của họ.