Lỗ thở của Trái đất

Tại Nam Dakota, tiểu bang nằm ở phía Bắc nước Mỹ, có hang động hút vào và đẩy không khí ra hệt như hoạt động thở bằng phổi của sinh vật sống - hang Gió. Người Lakota địa phương gọi nó bằng cái tên Washun Niye, tức “lỗ thở của địa cầu”.

Hang Gió nằm cách thị trấn Hot Spring 16km về phía Bắc, được cố Tổng thống Theodore Roosevelt (1858 – 1919) chỉ định làm vườn quốc gia năm 1903, sau 22 năm được người da trắng định cư ở Nam Dakota phát hiện.

Chuyện khám phá hang Gió khá bi thương. Cuối thập niên 1880, thiếu niên tên Alvin McDonald biết đến nó và say sưa tìm hiểu mỗi ngày. Cậu lần theo các ngóc ngách, ghi chép lại kỹ lưỡng vào nhật ký, tự tay lập địa đồ, đặt tên các ngách hang, sau đó dẫn du khách tham quan nhưng cuối cùng lại qua đời ở tuổi 20 vì bệnh thương hàn.

“Không ai thấu hiểu và yêu thích hang Gió nhiều hơn Alvin. Với đam mê khám phá mãnh liệt, cậu chỉ cần ngọn nến và cuốn sổ tay, cây bút mà tường tận từng góc”, các kiểm lâm viên cùng thời ghi lại.

Cấu tạo hang Gió rất nổi bật, gồm nhiều nhánh và buồng đến nỗi được công nhận có hệ thống chằng chịt nhất Trái đất. Nó dài thứ 6 toàn cầu và thứ 3 Mỹ, liên tục hút không khí vào, vận chuyển qua các ngóc ngách rồi đẩy ngược trở ra.

Căn nguyên tạo nên sự “thở” của hang Gió là áp suất. Không khí bên ngoài bị gió lùa vào trong sẽ khiến áp suất không khí giữa bên trong và bên ngoài hang bị chênh lệch. Khi áp suất bên trong hang cao hơn, nó sẽ đẩy không khí ra và khi thấp hơn thì hút không khí vào.

Ngoài biết “thở”, hang Gió còn tuyệt đẹp nhờ vách là đá canxit có kết cấu hình tổ ong. Mặc dù Trái đất đầy rẫy canxit nhưng chỉ ở hang Gió mới tạo hình tổ ong, chiếm tới 95% toàn cầu.

Bên trên hang Gió là đồng cỏ mênh mông, trước thời lạm săn bắn bò rừng còn có đến khoảng 30 triệu con. Ngày nay, nó chỉ còn khoảng 1 nghìn con, hầu hết đều kích thước lớn và khá dạn người. Người Lakota tin hang Gió chính là nơi bò rừng và tổ tiên của họ được sinh ra. Vì hang Gió còn thở nên quần thể bò rừng mới dần khôi phục.