Thể thao Việt Nam: Đậm dấu ấn chuyên gia ngoại

Từ sân chơi Đông Nam Á đến tấm HCV Olympic

Cho đến trước khi thể thao Việt Nam hội nhập trở lại với thể thao quốc tế vào năm 1989, nhiều chuyên gia nước ngoài từ Liên Xô (cũ), Cuba... đã đến làm việc tại Việt Nam. Tuy vậy, phải đến khi thể thao Việt Nam bắt tay với các chuyên gia ngoại thông qua những bản hợp đồng cụ thể, đồng thời các đội tuyển quốc gia thi đấu quốc tế nhiều hơn, hiệu quả mới thể hiện rõ nét hơn.

Ở môn bóng đá - môn thể thao nhận được nhiều sự quan tâm - dấu ấn của các HLV ngoại càng trở nên rõ nét. Từ thời HLV người Brazil Edson Tavares, bóng đá Việt Nam bắt đầu tiếp cận các triết lý huấn luyện chuyên nghiệp. Dưới sự dẫn dắt của ông, đội tuyển Việt Nam vào bán kết Cúp Độc lập năm 1995 và thi đấu sòng phẳng với các đối thủ nước ngoài về thể lực, sức bền, qua đó củng cố niềm tin vào khả năng cạnh tranh quốc tế. Tiếp đó, HLV người Đức Karl-Heinz Weigang mang đến tính kỷ luật và tổ chức chiến thuật, với dấu ấn là tấm Huy chương Bạc SEA Games 18 năm 1995.

Bước ngoặt lớn đến dưới thời HLV người Bồ Đào Nha Henrique Calisto, khi đội tuyển Việt Nam lần đầu vô địch AFF Cup 2008 - cột mốc lịch sử của bóng đá nước nhà.

Sau đó, HLV người Hàn Quốc Park Hang-seo đã tạo nên giai đoạn thành công rực rỡ. Dưới sự dẫn dắt của ông, bóng đá Việt Nam giành ngôi Á quân Giải vô địch U23 châu Á 2018, Vô địch AFF Cup 2018 (chấm dứt 10 năm chờ đợi danh hiệu khu vực), cùng hai tấm Huy chương Vàng bóng đá nam tại SEA Games 30 và SEA Games 31. Đặc biệt, tấm Huy chương Vàng SEA Games 30 đã khép lại 60 năm chờ đợi danh hiệu này của bóng đá Việt Nam.

Đến hiện tại, HLV người Hàn Quốc Kim Sang-sik tiếp tục tạo dấu ấn ở các đội tuyển Việt Nam với chức Vô địch AFF Cup 2024 (kết thúc đầu tháng 1-2025), Giải vô địch U23 Đông Nam Á 2025 và SEA Games 33 năm 2025. Theo đánh giá của chuyên gia bóng đá Phan Anh Tú, điều đó cho thấy xu hướng thuê chuyên gia ngoại vẫn phát huy hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh bóng đá Việt Nam hướng tới những mục tiêu cao hơn ở châu lục.

Ở các môn Olympic ngoài bóng đá, vai trò của chuyên gia ngoại cũng được thể hiện qua những cột mốc đáng nhớ. Tại Olympic Bắc Kinh 2008, lực sĩ cử tạ Hoàng Anh Tuấn giành Huy chương Bạc với sự đồng hành của chuyên gia người Bulgaria Stefan Topurov. Đến Olympic London 2012, lực sĩ Trần Lê Quốc Toàn xếp thứ tư (sau đó được đôn lên Huy chương Đồng do VĐV xếp trên dương tính với chất kích thích) với sự hỗ trợ của chuyên gia người Bulgaria Dian Deikov. Đỉnh cao là Olympic Rio 2016, khi xạ thủ Hoàng Xuân Vinh giành Huy chương Vành lịch sử ở nội dung 10m súng ngắn hơi, với đóng góp quan trọng của chuyên gia Park Chung-gun (Hàn Quốc).

Sự chủ động của Hà Nội

Không chỉ ở cấp độ đội tuyển quốc gia, thể thao Hà Nội - một trong những trung tâm thể thao lớn của cả nước - cũng ghi nhận vai trò nổi bật của các chuyên gia quốc tế. Trong nhiều năm, các chuyên gia Trung Quốc đã góp phần xây dựng nền tảng vững chắc cho những môn thế mạnh như wushu, cử tạ, bóng bàn... Bên cạnh đó là sự đóng góp của chuyên gia Nga ở đội vật, chuyên gia Thái Lan ở đội bi sắt. Xa hơn, từ cuối những năm 1980, các chuyên gia Nga đã làm việc với đội trẻ bóng đá Hà Nội và mang lại những hiệu quả bước đầu.

Trong khi đó, đội tuyển boxing Hà Nội đang có sự hỗ trợ của chuyên gia Tawan Mungphingklang đến từ Thái Lan, quốc gia có nền boxing phát triển hàng đầu Đông Nam Á. Sự đồng hành của các chuyên gia trong gần một thập niên qua đã giúp VĐV tiếp cận phương pháp huấn luyện hiện đại, nâng cao thể lực, kỹ chiến thuật và bản lĩnh thi đấu. Nhờ đó, các võ sĩ Hà Nội như Nguyễn Thị Tâm, Hà Thị Linh trong màu áo đội tuyển quốc gia đã giành được huy chương tại các giải thế giới. Trong đó, Nguyễn Thị Tâm từng giành Huy chương Bạc Giải vô địch thế giới các năm 2021 và 2025. Trưởng bộ môn boxing Hà Nội (Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao Hà Nội) Nguyễn Như Cường cho rằng, sự có mặt của chuyên gia Tawan Mungphingklang đã mang lại luồng sinh khí mới cho công tác huấn luyện.

Hiện tại, thể thao Hà Nội đang có chuyên gia ngoại ở các môn vật và boxing. Thời gian tới, một số chuyên gia Trung Quốc dự kiến sẽ làm việc tại các đội cử tạ, bơi, thậm chí cả bóng bàn. Tuy nhiên, tiến độ còn phụ thuộc vào việc hoàn tất các thủ tục liên quan.

Một thuận lợi đáng kể là năng lực chi trả của thể thao Việt Nam đã được cải thiện. Với mức lương tối đa khoảng 8.000 USD/tháng theo quy định, Cục Thể dục thể thao Việt Nam và các địa phương có điều kiện tiếp cận, mời gọi những chuyên gia chất lượng từ các nền thể thao phát triển.

Thực tế cho thấy, từ các tấm huy chương Olympic đến những danh hiệu khu vực và châu lục, thể thao Việt Nam đều in đậm dấu ấn của chuyên gia ngoại. Trong chặng đường tới, việc khai thác hiệu quả nguồn lực này song hành với phát triển nội lực sẽ là chìa khóa để thể thao Việt Nam tiếp tục vươn xa trên bản đồ thế giới.