Đối phó già hóa dân số: Việt Nam tìm lời giải từ y tế dự phòng theo kinh nghiệm quốc tế

Tầm quan trọng của chăm sóc sức khỏe dự phòng

Trong khuôn khổ Hợp tác Chiến lược Toàn diện giữa hai quốc gia, mới đây, Đoàn công tác cấp cao của Bộ Y tế Việt Nam đã có chuyến thăm và làm việc tại Vương quốc Anh nhằm thúc đẩy hợp tác song phương trong lĩnh vực y tế và tiếp cận những kinh nghiệm thực tiễn trong ứng phó với già hóa dân số.

Theo dự báo của các chuyên gia, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già trong vòng hơn một thập kỷ tới, khi tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên dự kiến đạt khoảng 20% vào năm 2038. Sự chuyển dịch nhân khẩu học này diễn ra trong bối cảnh hệ thống y tế vẫn còn nặng về điều trị, trong khi các dịch vụ chăm sóc dài hạn và dự phòng chưa phát triển tương xứng.

Một trong những vấn đề nổi cộm là tình trạng “lão hóa miễn dịch”. Khi tuổi càng cao, hệ miễn dịch càng suy giảm, khiến người cao tuổi dễ mắc đồng thời nhiều bệnh lý. Các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, ung thư thường đi kèm với nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm như cúm, viêm phổi hay các bệnh đường hô hấp khác. Không chỉ vậy, suy giảm miễn dịch và các bệnh lý nền còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm, dẫn đến tình trạng “bệnh chồng bệnh” và khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn.

Đây không phải là câu chuyện riêng của Việt Nam. Trên phạm vi toàn cầu, dân số già đang tăng nhanh, với dự báo đạt khoảng 2,1 tỷ người từ 60 tuổi trở lên vào năm 2050. Đáng chú ý, trong nhóm tuổi này, các bệnh nhiễm trùng chiếm khoảng 1/3 nguyên nhân tử vong, cho thấy vai trò quan trọng của các biện pháp phòng ngừa, đặc biệt là tiêm chủng.

Các thách thức trên đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp chăm sóc sức khỏe toàn diện, trong đó dự phòng sớm các bệnh đã được phòng ngừa bằng vắc xin đóng vai trò quan trọng nhằm giảm gánh nặng bệnh tật dài hạn. Đây cũng là lĩnh vực mà Vương quốc Anh đã tích lũy nhiều kinh nghiệm trong hoạch định chính sách và triển khai các chương trình chăm sóc sức khỏe cho người lớn tuổi và người mắc bệnh mạn tính.

Chia sẻ tại các buổi làm việc, Giáo sư Jonathan Van-Tam, người gốc Việt đầu tiên được Nữ hoàng Anh phong tước Hiệp sĩ, Giáo sư danh dự Đại học Nottingham, nguyên Phó Giám đốc Y tế Anh trong giai đoạn năm 2017-2022 nhấn mạnh: “Chúng ta cần chủ động đi trước xu thế khi tốc độ già hóa dân số đang tăng nhanh. Làm thế nào để lão hóa khỏe mạnh, để mỗi năm sống đều có chất lượng, chứ không chỉ là thêm tuổi thọ”.

Ông Jonathan Van-Tam cho rằng, để nâng cao tỷ lệ tiêm chủng ở người lớn, cần tận dụng chính các nền tảng sẵn có của hệ thống y tế, đặc biệt là mạng lưới quản lý bệnh mạn tính tại bệnh viện và tuyến cơ sở. Theo đó, thay vì xây dựng các chương trình hoàn toàn mới, việc tích hợp tiêm chủng vào quy trình chăm sóc thường quy sẽ giúp tăng khả năng tiếp cận, đồng thời giảm chi phí triển khai. Đây là cách mà Vương quốc Anh đã áp dụng hiệu quả, góp phần giảm đáng kể gánh nặng bệnh tật trong cộng đồng người cao tuổi.

Hợp tác quốc tế tăng cường năng lực của hệ thống y tế

Không chỉ tập trung vào chính sách, chuyến công tác còn mở ra các trao đổi sâu rộng về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực y tế. Các chuyên gia học thuật cấp cao từ Khoa Y của Đại học Hoàng gia London đã chia sẻ các phương pháp tiếp cận đổi mới trong giáo dục y tế và vắc xin học, từ khâu nghiên cứu phát triển đến thử nghiệm lâm sàng. Imperial cũng chia sẻ mô hình đổi mới độc đáo bao gồm một "vườn ươm" cho các ý tưởng giai đoạn đầu và các hợp tác quốc tế thành công.

Chương trình cũng giới thiệu các phương pháp giảng dạy tiên tiến cho sinh viên y khoa đại học như sử dụng AI và VR, và thảo luận về các cơ hội hợp tác cũng như trao đổi kinh nghiệm trong thời gian tới, tập trung vào những tiến bộ trong vắc xin học và công nghệ để khắc phục tình trạng suy giảm miễn dịch ở người lớn.

Với nền tảng khoa học dự phòng và kinh nghiệm nghiên cứu vắc xin, GSK đồng hành cùng Đại sứ quán Anh tại Việt Nam, Bộ Y tế, các trường đại học và các chuyên gia y tế nhằm thúc đẩy trao đổi học thuật giữa hai quốc gia. Việc trang bị kiến thức bài bản về vắc xin và tiêm ngừa cho đội ngũ y, bác sĩ ngay từ bậc sau đại học được xem là yếu tố then chốt để xây dựng lực lượng y tế sẵn sàng cho tương lai, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Thứ trưởng Bộ Y tế Việt Nam PGS TS BS Nguyễn Tri Thức nhấn mạnh: “Phòng bệnh là ưu tiên chiến lược trong tiến trình chuyển đổi hệ thống y tế của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh già hóa dân số và gánh nặng các bệnh mạn tính ngày càng gia tăng, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 72‑NQ/TW của Bộ Chính trị về chuyển dịch từ chú trọng điều trị sang dự phòng. Chúng tôi hoan nghênh các Kế hoạch hợp tác nhằm hỗ trợ tích hợp các biện pháp phòng ngừa vào chăm sóc y tế thường quy của hệ thống bệnh viện, góp phần bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân trong dài hạn”.

Đại diện Chính phủ Anh, ông William Lawrenson, Phó Tổng Lãnh sự, Trưởng Bộ phận Thương mại & Đầu tư, Lãnh sự quán Anh tại Thành phố Hồ Chí Minh thể hiện cam kết đồng hành cùng Bộ Y tế Việt Nam trong việc thúc đẩy y tế dự phòng như một trụ cột quan trọng của hệ thống y tế bền vững.

Ông William Lawrenson cho biết: “Chúng tôi tin tưởng rằng thế mạnh của Vương quốc Anh về khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyên môn học thuật sẽ đóng góp thiết thực cho việc tăng cường năng lực của hệ thống y tế. Những hợp tác dài hạn giữa chính phủ, các cơ sở học thuật và khối tư nhân sẽ đóng vai trò then chốt trong xây dựng lực lượng y tế sẵn sàng cho tương lai, đồng thời cải thiện sức khỏe cộng đồng một cách bền vững”.

Với những kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ, Việt Nam đang từng bước tìm ra lời giải phù hợp cho mình. Già hóa không đồng nghĩa với gánh nặng, nếu mỗi năm sống thêm là một năm khỏe mạnh. Để đạt được điều đó, y tế dự phòng với trọng tâm là tiêm chủng và quản lý sức khỏe chủ động sẽ là “lá chắn” quan trọng giúp Việt Nam đi trước bệnh tật trong kỷ nguyên dân số già.