Sắp xếp xã, phường chưa đạt tiêu chuẩn: Không chỉ nhìn vào diện tích, dân số

Người dân sẽ được hưởng lợi gì sau khi sắp xếp?

Cả nước hiện còn 705 đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn. Dù vậy, Trung ương không đặt vấn đề sắp xếp, điều chỉnh lại địa giới hành chính cấp xã, vì cơ bản cả hệ thống đang hoạt động ổn định, hiệu quả.

Địa phương nào thấy thật sự cần thiết phải điều chỉnh, căn cứ chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, quy hoạch, thực tiễn quản trị và nguyện vọng chính đáng của nhân dân thì đề xuất cấp có thẩm quyền quyết định.

Trao đổi về tiêu chí lựa chọn các ĐVHC cấp xã có quy mô nhỏ, chưa đáp ứng tiêu chuẩn để xem xét sắp xếp, Thạc sĩ Chính sách công Nguyễn Tuấn Anh cho rằng tiêu chí không nên chỉ dừng lại ở diện tích và dân số mà cần mở rộng theo hướng đánh giá năng lực phát triển và hiệu quả quản trị.

Theo ông, bên cạnh các tiêu chuẩn pháp lý hiện hành, cần xem xét mức độ liên kết không gian phát triển; khả năng kết nối hạ tầng giao thông, hạ tầng số; quy mô kinh tế địa phương; năng lực cung cấp dịch vụ công; điều kiện địa hình, biên giới, hải đảo; các yếu tố về quốc phòng, an ninh và bảo tồn bản sắc văn hóa cộng đồng dân cư.

Đặc biệt, cần bổ sung tiêu chí đánh giá sau sắp xếp. Không chỉ đặt câu hỏi một ĐVHC có nên sáp nhập hay không, mà cần chứng minh được người dân sẽ được hưởng lợi gì sau khi sắp xếp.

"Nếu khoảng cách tiếp cận dịch vụ công ngắn hơn, bộ máy tinh gọn hơn, chi phí vận hành giảm nhưng chất lượng phục vụ tăng thì đó mới là mục tiêu cuối cùng của cải cách", ông Nguyễn Tuấn Anh phân tích.

Một yếu tố quan trọng khác, theo chuyên gia, là sự tham gia của người dân. Việc lấy ý kiến cần được thực hiện thực chất, công khai đầy đủ các phương án, tác động tích cực cũng như những khó khăn có thể phát sinh. Khi người dân hiểu rõ mục tiêu và lợi ích lâu dài, sự đồng thuận sẽ cao hơn.

Cần đánh giá dựa trên dữ liệu thực chứng

Cùng quan điểm cần hoàn thiện hệ thống tiêu chí theo hướng đa chiều, TS. Đoàn Văn Tình - Phó Trưởng khoa Quản trị Nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng việc đánh giá cần dựa trên nền tảng dữ liệu thực chứng.

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bên cạnh diện tích tự nhiên và quy mô dân số, cần tích hợp đồng bộ các chỉ số về kinh tế, văn hóa, an ninh, quốc phòng và hạ tầng số để đánh giá sát thực tiễn từng địa bàn.

Theo TS. Đoàn Văn Tình, các yếu tố về vị trí địa lý, an ninh, quốc phòng và tính đặc thù lịch sử cần được xem xét đặc biệt. Những địa bàn biên giới, hải đảo, khu vực trọng yếu, nơi giao thông còn khó khăn hoặc các cộng đồng gắn với không gian di sản văn hóa lâu đời cần có cách đánh giá phù hợp với đặc điểm riêng.

Bên cạnh đó, cần xem xét năng lực phát triển kinh tế và khả năng tự cân đối ngân sách. Những địa phương dù diện tích hoặc dân số không lớn nhưng đang là cực tăng trưởng, đầu mối giao thương, có khả năng tự cân đối ngân sách cho các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội thì cần cân nhắc giữ hiện trạng để làm hạt nhân lan tỏa cho các khu vực xung quanh.

TS. Đoàn Văn Tình cũng cho rằng mức độ sẵn sàng về hạ tầng số và năng lực cung ứng dịch vụ công là những tiêu chí cần được chú trọng. Khi dữ liệu dân cư, đất đai được kết nối thông suốt, tỉ lệ giải quyết thủ tục trực tuyến cao và người dân hài lòng, chính quyền cấp xã có thể quản lý không gian địa lý rộng hơn mà không gây xáo trộn hoặc phát sinh thêm phiền hà.

Ngoài ra, sự tương đồng về phong tục, tập quán, nhịp sống của người dân địa phương và người lao động tạm trú cũng cần được tính đến, qua đó bảo đảm sự hòa hợp, gắn kết cộng đồng sau khi điều chỉnh địa giới.