Di sản Cửu Đỉnh Triều Nguyễn sống động trong không gian số

Ngày 22.4, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế khai mạc triển lãm “Cửu Đỉnh Triều Nguyễn: Di sản tư liệu qua hình ảnh và tài liệu lưu trữ - Hướng tiếp cận giáo dục di sản bằng trải nghiệm số”.

Triển lãm gợi mở một hướng đi đáng chú ý, đưa di sản bước ra khỏi không gian tĩnh, tiến vào đời sống đương đại bằng công nghệ số.

Cửu Đỉnh vốn là biểu tượng quyền lực, trí tuệ và tầm nhìn của triều Nguyễn, kết tinh giá trị lịch sử, mỹ thuật và tư tưởng.

Nhưng trong thời đại số, giá trị ấy nếu chỉ “đóng khung” trong không gian di tích thì khó có thể lan tỏa sâu rộng, đặc biệt với thế hệ trẻ, những người quen tiếp cận tri thức qua màn hình hơn là qua hiện vật.

Chính vì vậy, việc số hóa tư liệu Cửu Đỉnh không chỉ là một giải pháp kỹ thuật, mà là một lựa chọn mang tính chiến lược cho bảo tồn và giáo dục di sản.

Điểm đáng nói là triển lãm đã thay đổi cách kể chuyện di sản.

Thay vì truyền đạt một chiều, người xem được “nhập vai” vào hành trình khám phá, giải mã họa tiết, tương tác với dữ liệu, thử nghiệm thư pháp hay in tranh mộc bản.

Công nghệ ở đây không thay thế di sản, mà đóng vai trò “cầu nối”, giúp công chúng tiếp cận sâu hơn với những lớp nghĩa ẩn sau từng hoa văn, từng tư liệu Hán Nôm hay Châu bản Triều Nguyễn.

Khi người xem được trực tiếp thao tác, trải nghiệm, tri thức không còn khô cứng mà trở thành ký ức sống động.

Ở góc độ giáo dục, đây là bước tiến phù hợp với xu thế chuyển đổi số.

Thực tế cho thấy, việc học lịch sử, văn hóa nếu chỉ dựa vào sách vở dễ tạo cảm giác xa cách. Nhưng khi di sản được số hóa thành dữ liệu mở, có thể trình chiếu, tương tác, thậm chí tích hợp vào các nền tảng học tập trực tuyến, thì không gian lớp học sẽ được mở rộng.

Một học sinh ở bất kỳ đâu cũng có thể “chạm” vào Cửu Đỉnh, quan sát từng chi tiết chạm khắc, hiểu về thế giới quan của cha ông. Đó chính là cách nuôi dưỡng tình yêu di sản một cách tự nhiên, bền vững.

Xa hơn, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về Cửu Đỉnh còn mang ý nghĩa bảo tồn lâu dài.

Đồng thời, dữ liệu số còn tạo điều kiện cho nghiên cứu liên ngành, kết nối các học giả, nhà bảo tồn trong và ngoài nước, góp phần khẳng định vị thế của di sản Việt Nam trên bản đồ văn hóa thế giới.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với nội dung chuẩn xác và cách tiếp cận có chiều sâu.

Số hóa không phải là “làm đẹp” di sản bằng kỹ xảo, mà là làm rõ hơn giá trị cốt lõi, truyền tải đúng tinh thần lịch sử.

Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và đội ngũ công nghệ, nhằm đảm bảo tính khoa học, tính xác thực và định hướng đúng đắn cho công chúng.