Xác lập mô hình tăng trưởng mới từ khoa học công nghệ

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước kết luận phải nhận thức sâu sắc khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để đổi mới mô hình phát triển, xác lập mô hình tăng trưởng mới. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW không chỉ nhằm khắc phục nguy cơ tụt hậu mà còn trực tiếp góp phần nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia.

Các nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW chỉ được coi là hoàn thành khi có sản phẩm vận hành, dữ liệu kiểm chứng, người dùng thực tế và hiệu quả đo đếm được. Kết quả thực hiện phải thể hiện bằng công nghệ được làm chủ, dữ liệu được kết nối, thủ tục hành chính được cắt giảm, đơn giản hóa, năng suất được nâng cao, doanh nghiệp phát triển, lợi ích mang lại cho người dân, xã hội và mức đóng góp vào tăng trưởng.

Tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong hệ thống chính trị; thúc đẩy chuyển đổi số trong doanh nghiệp và toàn xã hội, phát triển kinh tế số, kinh tế dữ liệu gắn với đổi mới phương thức quản trị và nâng cao năng suất lao động. Bảo đảm dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, dùng chung; tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, người lao động có kỹ năng số và văn hóa làm việc trên môi trường số.

Về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, phải gắn kết chặt chẽ việc tạo ra tri thức mới, làm chủ công nghệ và chuyển hóa thành giá trị mới cho xã hội. Tập trung nguồn lực làm chủ và phát triển các công nghệ chiến lược thành sản phẩm cụ thể, nhất là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, robot và tự động hóa, công nghệ sinh học và y sinh, vật liệu và năng lượng, chip bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, thiết bị bay không người lái, công nghệ biển, đại dương và lòng đất.

Đối với từng công nghệ chiến lược, phải xác định rõ mục tiêu theo các mốc 1 năm, 3 năm, 5 năm và 10 năm về công nghệ được làm chủ, sản phẩm hình thành, khả năng xuất khẩu và đóng góp cho tăng trưởng, quốc phòng, an ninh, năng lực tự chủ quốc gia. Bộ, cơ quan được giao chủ trì không chỉ chịu trách nhiệm về quy trình, thủ tục mà phải chịu trách nhiệm về sản phẩm cuối cùng, kết quả, hiệu quả và tác động thực tế.

Mỗi địa phương phải xác định rõ các bài toán thực tiễn cần giải quyết bằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; chủ động đăng ký đảm nhận các bài toán lớn, đề xuất cơ chế, mô hình, cách làm mới; kịp thời phản ánh vướng mắc từ thực tiễn để kiến nghị Trung ương sửa đổi, hoàn thiện thể chế.

Từ thực tế triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, GS.TS Mai Thanh Phong - Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa - cho rằng, cần đồng thời giải quyết 3 vấn đề then chốt: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường liên kết giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp và sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách. Một trong những vấn đề cần sớm tháo gỡ là cơ chế tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học. Bên cạnh việc tăng đầu tư, cần tiếp tục sửa đổi các quy định về giao nhiệm vụ, thanh quyết toán, thủ tục hành chính và cơ chế sử dụng kinh phí nghiên cứu.

Theo định hướng mới, hoạt động khoa học cần chuyển từ phương thức quản lý nặng về kiểm soát thủ tục sang quản lý dựa trên kết quả đầu ra. Đây là cách tiếp cận phù hợp với thông lệ quốc tế, giúp các nhà khoa học có thêm quyền chủ động trong tổ chức nghiên cứu, đồng thời vẫn bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách Nhà nước.