Metro TPHCM vào giai đoạn bứt tốc

Mở đầu cho chặng mới

Là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên tại TPHCM, Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) dài gần 20km, kết nối trung tâm thành phố với cửa ngõ phía Đông. Sau khi đưa vào khai thác từ tháng 12.2024, lượng hành khách sử dụng tuyến tăng mạnh, bình quân đạt gần 70.000 lượt/ngày. Đến nay, tuyến đã phục vụ hơn 26 triệu lượt hành khách, góp phần thay đổi đáng kể thói quen đi lại của người dân.

Từ nền tảng của Metro số 1, TPHCM đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ mạng lưới đường sắt đô thị. Hàng loạt tuyến metro đã được khởi công hoặc đang hoàn tất thủ tục để khởi công, hướng đến mục tiêu hoàn thành đồng loạt vào năm 2030.

Tuyến Metro Bến Thành - Cần Giờ được động thổ ngày 19.12.2025 theo hình thức hợp đồng BOO (xây dựng - sở hữu - kinh doanh). Tổng mức đầu tư hơn 102.430 tỉ đồng do nhà đầu tư huy động, chưa bao gồm gần 13.000 tỉ đồng chi phí giải phóng mặt bằng từ ngân sách. Tuyến được thiết kế với tốc độ tối đa lên tới 350km/h, giúp rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm TPHCM đến Cần Giờ còn khoảng 13 phút khi hoàn thành vào năm 2028.

Tuyến Metro số 2 (đoạn Bến Thành - Tham Lương) khởi công ngày 15.1.2026 với tổng mức đầu tư hơn 55.000 tỉ đồng từ ngân sách. Tuyến dài gần 11,3km, trong đó phần lớn đi ngầm (hơn 9km), còn lại là đoạn trên cao và đường dẫn vào depot. Tuyến có 10 ga ngầm, 1 ga trên cao và 1 depot.

TPHCM đặt mục tiêu hoàn thành tuyến Bến Thành - Tham Lương vào năm 2030. Giai đoạn đầu khai thác, tuyến sử dụng đoàn tàu 3 toa, vận tốc tối đa 80-110 km/h, có thể phục vụ hơn 14.400 hành khách/giờ/hướng vào giờ cao điểm.

Sau tuyến Bến Thành - Tham Lương, TPHCM đang khẩn trương hoàn tất các thủ tục để khởi công tuyến Metro số 2 (đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm) trước ngày 30.4.2026. Tuyến dài khoảng 5,58 km, gồm 6 ga ngầm, do Công ty CP Đầu tư địa ốc Đại Quang Minh lập báo cáo nghiên cứu khả thi theo hình thức PPP, hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao). Tuyến bắt đầu từ ga Bến Thành, đi theo đường Hàm Nghi, vượt sông Sài Gòn sang Thủ Thiêm và kết thúc tại đây, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 46.300 tỉ đồng.

Tuyến đường sắt đô thị Thủ Thiêm - Long Thành cũng đang được đẩy nhanh công tác chuẩn bị đầu tư, phấn đấu khởi công trước ngày 30.6.2026. Tuyến dài khoảng 42 km, thiết kế đường đôi khổ 1.435 mm, tốc độ tối đa 120 km/h, gồm 20 nhà ga (16 ga trên cao, 4 ga ngầm), với tổng mức đầu tư khoảng 84.753 tỉ đồng. Dự án đã được giao cho Đại Quang Minh nghiên cứu, lập báo cáo khả thi theo hợp đồng BT.

Đến năm 2030, khi các tuyến Metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương và Bến Thành - Thủ Thiêm) cùng tuyến Thủ Thiêm - Long Thành hoàn thành, sẽ hình thành trục kết nối trực tiếp giữa sân bay Tân Sơn Nhất - trung tâm TPHCM - sân bay Long Thành. Hành khách có thể di chuyển từ sân bay Tân Sơn Nhất đến ga Bà Quẹo, đi Metro số 2 đến ga Bến Thành, sau đó sang ga Thủ Thiêm để tiếp tục hành trình đến sân bay Long Thành.

Tư nhân cùng đồng hành

Một điểm đáng chú ý trong giai đoạn phát triển mới là sự tham gia ngày càng sâu của khu vực tư nhân. Trong số các tuyến metro kể trên, có tới 3 tuyến được đầu tư bằng vốn tư nhân, góp phần giảm gánh nặng cho ngân sách.

Ngoài ra, liên danh Tập đoàn Becamex IDC và Công ty CP Tập đoàn Trường Hải (Thaco) đang đề xuất UBND TPHCM cho nghiên cứu đầu tư hai tuyến đường sắt đô thị kết nối khu vực Bình Dương theo hình thức PPP.

Tuyến Metro thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên dài khoảng 32,43km, với tổng mức đầu tư khoảng 64.370 tỉ đồng, trong đó chi phí giải phóng mặt bằng hơn 8.000 tỉ đồng.

Tuyến Metro Thủ Dầu Một - TPHCM dài khoảng 24,2km, kết nối từ ga S5 của tuyến số 1 (phường Bình Dương) đến ga Hiệp Bình của Metro số 3 (Hiệp Bình Phước - An Hạ), với tổng mức đầu tư khoảng 59.968 tỉ đồng. Riêng chi phí giải phóng mặt bằng chiếm hơn 15.600 tỉ đồng.

Theo lộ trình đề xuất, các thủ tục pháp lý sẽ hoàn tất trong năm 2026, đủ điều kiện khởi công 2 tuyến metro này vào quý I/2027 và đưa vào khai thác năm 2030.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp lớn cũng bày tỏ quan tâm đầu tư đường sắt đô thị tại TPHCM theo hình thức PPP hoặc đầu tư trực tiếp. Tổng Công ty Becamex đang nghiên cứu tuyến đường sắt Chơn Thành - Bàu Bàng - Cái Mép, thuộc các tuyến TPHCM - Lộc Ninh và Biên Hòa - Vũng Tàu.

Tập đoàn Sovico được phép khảo sát tuyến Metro số 4 (đoạn Đông Thạnh - Hiệp Phước), trong khi Tập đoàn Masterise nghiên cứu lập báo cáo khả thi tuyến Metro số 3 (đoạn An Hạ - Hiệp Bình Phước).

TPHCM cũng đang phối hợp với tỉnh Đồng Nai để kéo dài tuyến Metro Bến Thành - Suối Tiên đến sân bay Long Thành với chiều dài hơn 44km. Tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 60.000 tỉ đồng, dự kiến chủ yếu triển khai theo hình thức PPP, hợp đồng BT và hoàn thành vào năm 2029.

Muốn hết kẹt xe phải có metro

Theo ông Phan Công Bằng - Trưởng ban Quản lý Đường sắt đô thị TPHCM, từ nay đến năm 2030, thành phố dự kiến hoàn thành gần 200km đường sắt đô thị, đáp ứng 20 - 30% nhu cầu đi lại.

Giai đoạn 2030 - 2035, TPHCM sẽ tiếp tục đầu tư thêm 8 tuyến với tổng chiều dài 275km, nâng tổng quy mô mạng lưới lên 462km, đáp ứng 35 - 50% nhu cầu đi lại. Trong 10 năm tiếp theo, hệ thống metro sẽ được mở rộng thêm 5 tuyến, dài 239km, nâng tổng chiều dài lên khoảng 700km, phủ rộng toàn địa bàn và kết nối liên vùng, đáp ứng 50 - 60% nhu cầu đi lại.

Ông Trần Quang Lâm - Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM - nhấn mạnh, với quy mô dân số khoảng 14 triệu người, TPHCM bắt buộc phải phát triển hệ thống giao thông khối lượng lớn mới có thể giải quyết căn cơ tình trạng ùn tắc. “Chúng ta không thể giải quyết ùn tắc giao thông, cũng không thể xây dựng một siêu đô thị bền vững nếu thiếu hệ thống metro” - ông Lâm nói.

Theo lãnh đạo Sở Xây dựng, thành phố đã chuẩn bị khung thể chế mạnh mẽ để thúc đẩy phát triển metro. Nghị quyết 188 về đường sắt đô thị (áp dụng cho TPHCM và Hà Nội) cùng với Nghị quyết 260 (sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98) cho phép áp dụng cơ chế đặc thù, rút gọn thủ tục đầu tư, chỉ định thầu và triển khai mô hình TOD, qua đó đẩy nhanh tiến độ các dự án.