Nghệ An hướng dẫn thi hành Luật Địa chất và Khoáng sản, giúp địa phương ngăn “đất tặc”

“Đất tặc” hoành hành, địa phương xử lý vất vả

Thời gian qua, tại một số địa phương ở Nghệ An xuất hiện tình trạng người dân tự tổ chức san gạt, khai thác các đồi đất trong khuôn viên đất gia đình, sau đó vận chuyển, bán đất đi nhiều nơi.

Tại xã Giai Lạc, tỉnh Nghệ An, vào tháng 4.2026, tình trạng khai thác đất trái phép diễn ra phức tạp, đặc biệt vào ban đêm. Theo phản ánh, lợi dụng đêm tối, một số đối tượng đưa máy múc vào các khu vực gò đồi để khai thác đất trong nhiều giờ. Đất được múc lên xe tải rồi vận chuyển đi nơi khác để bán hoặc sử dụng.

Hoạt động này gây thất thoát tài nguyên, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, ảnh hưởng môi trường và đời sống người dân. Người dân địa phương cho biết đã nhiều lần phản ánh sự việc đến cơ quan chức năng. Dù có thời điểm lực lượng chức năng vào cuộc khiến hoạt động tạm lắng, nhưng sau đó tình trạng này vẫn tái diễn, chủ yếu vào ban đêm.

Lãnh đạo UBND xã Giai Lạc xác nhận phản ánh của người dân là có cơ sở. Địa phương đã chỉ đạo lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý, đồng thời tiếp tục theo dõi, tăng cường biện pháp ngăn chặn trong thời gian tới.

Theo ghi nhận tại nhiều nơi, hoạt động khai thác đất trái phép thường núp bóng dưới danh nghĩa cải tạo vườn, hạ độ cao mặt bằng, chỉnh trang đất ở hoặc đất nông nghiệp. Tuy nhiên, có trường hợp khối lượng đất bị khai thác lớn, phương tiện vận chuyển hoạt động liên tục, làm phát sinh bụi, tiếng ồn, gây hư hỏng đường giao thông và bức xúc trong nhân dân.

Việc xử lý của chính quyền cơ sở gặp không ít khó khăn. Một mặt, nhu cầu cải tạo đất, xây dựng công trình, chỉnh trang vườn đồi của người dân là có thật. Mặt khác, nếu không có cơ chế xác nhận, quản lý cụ thể, ranh giới giữa cải tạo đất hợp pháp và khai thác đất trái phép rất dễ bị lợi dụng.

Hướng dẫn để tháo gỡ cho địa phương

Ngày 12.5, thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) tỉnh Nghệ An cho biết, đơn vị đã có văn bản gửi UBND các xã, phường trên địa bàn tỉnh về việc triển khai thực hiện các quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND cấp xã.

Theo Sở NNMT Nghệ An, Luật Địa chất và Khoáng sản hiện nay có nhiều nội dung được phân cấp, phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã. Trong đó, có nội dung xác nhận thu hồi khoáng sản từ hoạt động cải tạo, xây dựng công trình trên đất ở, đất nông nghiệp.

Đại diện Phòng Khoáng sản, Sở NNMT tỉnh Nghệ An cho biết, sau khi Luật Địa chất và Khoáng sản có hiệu lực, một số thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý khoáng sản được phân cấp cho cấp xã thực hiện. Tuy nhiên, thời gian đầu, nhiều địa phương còn lúng túng, chưa triển khai vì tâm lý sợ sai, nhất là với các thủ tục mới liên quan đến xác nhận thu hồi khoáng sản.

Trước thực trạng đó, Phòng Khoáng sản đã tham mưu Sở NNMT ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, yêu cầu UBND các xã, phường triển khai thực hiện theo đúng quy định. Đến nay, việc thực hiện tại cơ sở đã có chuyển biến tích cực, góp phần tháo gỡ vướng mắc cho địa phương trong quản lý nguồn đất, đá phát sinh từ hoạt động cải tạo, xây dựng công trình.

Nội dung xác nhận thu hồi khoáng sản được quy định tại điểm d khoản 1 Điều 75 của Luật Địa chất và Khoáng sản. Trước đó, Sở NNMT Nghệ An đã ban hành Công văn số 8726/SNNMT-KS ngày 3.10.2025 về việc hướng dẫn xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND cấp xã.

Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh dư thừa khối lượng khoáng sản, người dân có thể thu hồi để phục vụ các công trình, dự án khác theo quy định. Tuy nhiên, tổ chức, cá nhân thu hồi khoáng sản phải thực hiện nghĩa vụ nộp tiền cấp quyền, thuế, phí và các nghĩa vụ tài chính khác có liên quan.

Sở NNMT đề nghị UBND các xã, phường nghiên cứu các quy định, hướng dẫn và triển khai thực hiện tại địa phương, nhằm giải quyết nhu cầu cải tạo, xây dựng công trình trên đất ở, đất nông nghiệp của người dân theo đúng quy định pháp luật.